تفسیر آیهٔ ۷۳ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِليٰ ثَمُودَ أَخٰاهُمْ صٰالِحاً » (و به سوی قوم ثمود، برادرشان صالح را...) تا پایان آیه. ثمود، امّتی کهن از عرب بودند که در احقاف در سرزمین یمن سکونت داشتند. خداوند « أَخٰاهُمْ صٰالِحاً » (برادرشان صالح را) به سوی آنان برانگیخت که خود از همان قوم بود، پس « قٰالَ يٰا قَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مٰا لَكُمْ مِنْ إِلٰهٍ غَيْرُهُ » (گفت: ای قوم من، خدا را بپرستید که معبودی جز او برای شما نیست)؛ یعنی آنان را به توحید فراخواند، در حالی که مشرک بودند و بت‌ها را می‌پرستیدند، همان‌گونه که نوح و هود (ع) قوم مشرک خود را دعوت کردند.

و این سخن او که: « قَدْ جٰاءَتْكُمْ بَيِّنَهٌ مِنْ رَبِّكُمْ » (دلیلی روشن از سوی پروردگارتان برای شما آمده است)، یعنی شاهدی که در گواهی دادنش قاطع است؛ و سخن بعدی‌اش با اشاره به خودِ آن دلیل روشن، مطلب را تبیین می‌کند: « هٰذِهِ نٰاقَهُ اللّٰهِ لَكُمْ آيَهً » (این ماده‌شترِ خدا برای شما نشانه‌ای است). و آن همان ماده‌شتری است که خداوند به دعای صالح (ع) به عنوان نشانه‌ای بر پیامبری‌اش از کوه برای آنان بیرون آورد؛ و نکته و عنایت در اضافه شدن «ناقه» به خدای پاک و منزه نیز همین است.

و این سخن او که: « فَذَرُوهٰا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللّٰهِ » (پس بگذارید در زمین خدا بچرد...) تا آخر آیه، نتیجه‌گیری بر این است که ماده‌شتر نشانه‌ای از جانب خداست؛ و حکمی است که برای آنان خالی از سخت‌گیری نیست و کلمۀ عذاب (حکم قطعی به هلاکت) را در پی دارد؛ همان سنتی که میان هر پیامبر و امتش جدایی و داوری می‌افکند. خدای متعال می‌فرماید: «وَ لِكُلِّ أُمَّهٍ رَسُولٌ فَإِذٰا جٰاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَ هُمْ لاٰ يُظْلَمُونَ» (و برای هر امتی پیامبری است؛ پس هنگامی که پیامبرشان بیاید، میانشان به عدالت داوری می‌شود و به آنان ستم نمی‌رود؛ یونس: ۴۷).
همچنین در این آیه اشاره‌ای هست به اینکه واگذاشتنِ ماده‌شتر به حالِ خود در چریدن و گردش در زمین، کاری بود که بر آنان دشوار می‌آمد و از آن تنگدل می‌شدند؛ و در تعبیرِ « فِي أَرْضِ اللّٰهِ » (در زمین خدا) اشاره‌ای لطیف به همین معناست. از این رو به آنان سفارش کرد و هشدار داد که از آزادی‌اش جلوگیری نکنند و هیچ آسیبی مانند پی‌کردن یا نحر (ذبح) به آن نرسانند؛ چرا که پیامد شومِ چنین کاری، عذابی دردناک خواهد بود که گریبانشان را می‌گیرد.