تفسیر آیهٔ ۵۰ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ نٰاديٰ أَصْحٰابُ النّٰارِ أَصْحٰابَ الْجَنَّهِ أَنْ أَفِيضُوا » إلخ (اعراف: ۵۰)؛ «و دوزخیان، بهشتیان را ندا می‌دهند که بر ما فرو ریزید...» تا آخر آیه. واژهٔ «افاضه» از ریشهٔ «فیض» و به‌معنای روان گشتن و سرازیر شدن آب است؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: « تَريٰ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ » (مائده: ۸۳)؛ یعنی اشک چشمانشان سرازیر می‌شود. عطف شدنِ دیگر نعمت‌هایی که خدا به آنان روزی داده بر آب («أَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ»)، نشان می‌دهد که مقصود از افاضه، فروریختن و بخشیدنِ مطلقِ نعمت‌ها است، چه مایع باشد و چه غیر مایع، به‌گونهٔ «عمومِ مَجاز» (به‌کاربردن واژه در معنایی عام‌تر از معنای حقیقی‌اش). و چه بسا گفته شده است که افاضه حقیقتاً به‌معنای بخشیدن نعمتِ فراوان است که در این صورت، نسبت دادنِ آن به آب و غیر آب، معنایی حقیقی خواهد بود.

به هر روی، در این آیه اشاره‌ای است به اینکه جایگاه اهل بهشت نسبت به جایگاه اهل دوزخ بلندتر و برتر است.

اینکه آب — با وجود آنکه خود در شمار روزی‌های خدا به بهشتیان است — جداگانه یاد شده و ذکرِ آن بر سایر روزی‌های پروردگار مقدّم گشته، به این دلیل است که هنگام احاطهٔ گرما بر انسان، طبعاً نیاز به آب خنک زودتر از هر چیز دیگر به ذهن می‌رسد؛ و معنای آیه روشن است.