تفسیر آیهٔ ۱۲۸ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ مُوسيٰ لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللّٰهِ وَ اصْبِرُوا » (موسی به قوم خود گفت: از خدا یاری جویید و پایداری کنید...) تا پایان آیه. این کلام از سوی موسی(ع)، برانگیختن و بسیج‌کردن بنی‌اسرائیل است تا برای رسیدن به هدفشان ــ یعنی رهایی از اسارت و بردگی فرعونیان ــ از خدا یاری بجویند، و سپس فراخواندنشان به پایداری در برابر سختی‌ها و شکنجه‌های گوناگونی است که فرعون آنان را به آن تهدید می‌کرد؛ چراکه شکیبایی، پیشاهنگِ هر خیر و پیش‌درآمدِ هر گشایشی است. سپس موسی این فرمان را چنین تعلیل کرد (دلیل آورد) که: « إِنَّ الْأَرْضَ لِلّٰهِ يُورِثُهٰا مَنْ يَشٰاءُ » (زمین از آنِ خداست، آن را به هر کس که بخواهد به ارث می‌گذارد).

چکیدهٔ سخن این است که فرعون مالک زمین نیست تا آن را به هر کس بخواهد ببخشد و هر کس را بخواهد از بهره‌مندیِ آن محروم کند؛ بلکه زمین از آنِ خداست و آن را به هر کس بخواهد به ارث می‌دهد. سنت الهی نیز بر این جاری شده است که سرانجام نیک را ویژهٔ بندگان پرهیزگارش قرار دهد؛ پس اگر از خدا یاری جویید و در راه خدا بر سختی‌هایی که شما را بدان تهدید می‌کنند پایداری ورزید ــ که حقیقت تقوا همین است ــ خداوند این سرزمینی را که اکنون در دست فرعونیان می‌بینید، به شما به ارث خواهد داد.

از همین رو، در پی جملهٔ « إِنَّ الْأَرْضَ لِلّٰهِ » (زمین از آنِ خداست...)، فرمود: « وَ الْعٰاقِبَهُ لِلْمُتَّقِينَ » (و سرانجامِ نیک از آنِ پرهیزگاران است). «عاقبت» چیزی است که در پیِ هر امر می‌آید، چنان‌که «بادیئه» نقطهٔ آغاز هر چیز است؛ و اینکه فرجام نیک در همه حال از آنِ پرهیزگاران دانسته شده، برخاسته از سنت الهی است؛ سنتی که چنین اقتضایی دارد؛ چراکه خدای متعال جهان هستی را چنان سامان داده است که هر نوعی از آفریدگان را به نهایتِ وجودی و سعادتی که برایش آفریده شده می‌رساند. پس اگر آن موجود در راهی که بر آن سرشته شده حرکت کند و از مسیر تعیین‌شده‌اش بیرون نرود، بی‌تردید به نهایت سعادتش خواهد رسید. انسان نیز که یکی از همین انواع است، وضعیتی این‌چنین دارد: اگر در راهی گام بردارد که فطرت برایش ترسیم کرده و از خروج از آن و انحراف به راهی جز راه خدا ــ با کفر ورزیدن به آیات او و تباهکاری در زمینش ــ پروا کند، خدا او را به سرانجام نیکش رهنمون می‌سازد، به زندگی پاک و دلنشین زنده‌اش می‌دارد و به هر خیری که در پیِ آن است هدایتش می‌کند.