تفسیر آیهٔ ۱۲۹ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالُوا أُوذِينٰا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنٰا وَ مِنْ بَعْدِ مٰا جِئْتَنٰا » (گفتند: پیش از آنکه نزد ما بیایی و پس از آنکه به‌سوی ما آمدی آزار دیده‌ایم). واژه‌های «إتیان» و «مجیء» در آیه به یک معنا هستند و تفاوت در تعبیر تنها برای تنوع در سخن (تفنّن) است. و این سخن که گفته‌اند معنای آیه چنین است: «پیش از آنکه با معجزات نزد ما بیایی و پس از آنکه با معجزات نزد ما آمدی»، دلیلی بر این تقدیرگرفتن وجود ندارد؛ افزون بر اینکه هدف بنی‌اسرائیل این بود که نشان دهند آمدن موسی—با آنکه به آنان وعده داده شده بود خدا به دست او از مصیبت اسارت و مغاک خواری نجاتشان می‌دهد—هیچ اثری نبخشیده است؛ چراکه آن آزاری که تحمل می‌کردند و با آن رنج می‌دیدند همچنان به حال خود باقی است، و مقصودشان اصلاً به این بستگی نداشت که او با معجزات نزدشان آمده باشد. و این سخن، شکوه‌ای است که بنی‌اسرائیل با موسی (ع) در میان می‌گذاشتند.

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ عَسيٰ رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَ يَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ » (گفت: امید است پروردگارتان دشمنتان را هلاک کند و شما را در زمین جانشین گرداند، تا ببیند چگونه عمل می‌کنید). این پاسخی است از سوی موسی به گفتهٔ آنان که: « أُوذِينٰا » (آزار دیده‌ایم...)، تا با آن آرامشان سازد و با امیدواری تسلی‌شان دهد؛ و این سخن در حقیقت تکرار فرمودهٔ پیشین اوست که: « اِسْتَعِينُوا بِاللّٰهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلّٰهِ » (از خدا یاری جویید و شکیبایی ورزید که زمین از آنِ خداست...) [اعراف: ۱۲۸]. گویی می‌گوید: آن فرمانی که به شما دادم که در راهِ رسیدن به مقصودتان تقوای الهی پیشه کنید، سخنی زنده و پایدار است؛ پس اگر به آن عمل کنید، امید می‌رود که خدا دشمنتان را نابود کند و شما را با بخشیدنِ میراث زمین، جانشین سازد. البته او شما را بیهوده و گزاف به جانشینی برنمی‌گزیند و بدون هیچ قید و شرطی گرامی نمی‌دارد، بلکه برای این است که شما را با این فرمانروایی بیازماید و با این سلطنت و جانشینی امتحان کند تا ببیند چگونه رفتار می‌کنید؛ خدای متعال می‌فرماید: «وَ تِلْكَ الْأَيّٰامُ نُدٰاوِلُهٰا بَيْنَ النّٰاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللّٰهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ يَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَدٰاءَ» (و ما این روزها را میان مردم می‌گردانیم، و تا خدا کسانی را که ایمان آورده‌اند معلوم بدارد و از شما شهیدانی برگیرد؛ آل عمران: ۱۴۰).

و این از مواردی است که قرآن با آن، باور یهود را نادرست می‌شمارد؛ چراکه آنان می‌پندارند نزد خدا کرامتی دارند که هرگز سلب‌شدنی نیست و هیچ قید و شرطی برنمی‌تابد؛ و تورات، بنی‌اسرائیل را «قوم خدا» می‌داند که سرزمین مقدس از آنِ آنهاست، گویی آن سرزمین را از سوی خدای پاک و منزه به ملکیتی درآورده‌اند که نه انتقال‌یافتنی است و نه فسخ‌شدنی.