تفسیر آیهٔ ۱۳۰ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَقَدْ أَخَذْنٰا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَ نَقْصٍ مِنَ الثَّمَرٰاتِ » (و به‌راستی ما فرعونیان را به قحطی‌ها و کاهش محصولات گرفتار کردیم). واژهٔ «سنون» جمع «سَنه» (سال) است و در اینجا به معنای قحطی و خشکسالی است؛ در اصل «سَنَةُ القَحط» (سال قحطی) بوده و سپس به‌اشاره به آن، «السَّنَة» گفته شد و این کاربرد چندان رواج یافت که کلمهٔ «سَنه» برای معنای قحطی و خشکسالی متعین گردید.

و خدای پاک و منزه در این آیه یادآور می‌شود—و سوگند می‌خورد—که فرعونیان را، که همان قبطیانِ وابسته به فرعون بودند، به خشکسالی‌های پیاپی و کاهش محصولات دچار ساخت، شاید که پند گیرند.

این دو، دو گونه از نشانه‌هایی بودند که خدا به‌سوی فرعونیان فرستاد، و ظاهر سیاق نشان می‌دهد که آن عذاب‌ها را دوره به دوره و با فاصله فرستاده است؛ از همین رو واژهٔ «سنین» را به‌صورت جمع آورده است، زیرا این جمع جز با فاصله افتادن میان سالی تا سال دیگر صدق نمی‌کند. افزون بر اینکه می‌فرماید: « فَإِذٰا جٰاءَتْهُمُ الْحَسَنَهُ قٰالُوا لَنٰا هٰذِهِ » (پس چون نیکی به آنان می‌رسید، می‌گفتند: این برای ماست...) [اعراف: ۱۳۱]؛ و ظاهر آیه اشاره به همان نیکی و گشایشی است که پس از سختی می‌آمد، و سپس سختی‌ای که پس از این گشایش پیش می‌آمد.

بحث روایی

در «مجمع البیان» آمده است: ابن‌عباس، سعید بن جبیر، قتاده و محمد بن اسحاق بن بشار گفته‌اند—و علی بن ابراهیم نیز به سند خود از امام باقر و امام صادق (ع) روایت کرده است، در حالی که سخن برخی با دیگری درآمیخته است—که گفتند: هنگامی که ساحران ایمان آوردند و فرعون شکست‌خورده بازگشت—و او و قومش جز پافشاری بر کفر را نپذیرفتند—هامان به فرعون گفت: همانا مردم به موسی ایمان آورده‌اند؛ پس هر که را به آیین او درآمده شناسایی کن و به زندان بیفکن. فرعون نیز هر کس از بنی‌اسرائیل را که به او ایمان آورده بود زندانی کرد. پس خداوند نشانه‌ها و عذاب‌هایش را پیاپی بر آنان فرستاد و آنان را به خشکسالی‌ها و کمبود محصولات گرفتار ساخت.