تفسیر آیهٔ ۳۹ سورهٔ حاقه

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۸ تا ۵۲ با هم

این بخش، سومین فصل از آیات این سوره است که با تصدیق و تأیید قرآن کریم، آنچه را پیش‌تر دربارهٔ حقیقتِ روز قیامت («حاقّه») گذشت تأکید می‌کند، تا از این رهگذر، حقانیتِ خبرهایی را که قرآن دربارهٔ رستاخیز داده است به اثبات رساند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۳۸ و ۳۹ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « فَلاٰ أُقْسِمُ بِمٰا تُبْصِرُونَ وَ مٰا لاٰ تُبْصِرُونَ »؛ ظاهر آیه این است که سوگند به چیزهایی است که برای آنان مشهود و دیدنی است و چیزهایی که مشاهده نمی‌کنند، یعنی همان عالم غیب و شهود. بنابراین سوگند به تمامی آفرینش است و شامل ذات پاک و متعال پروردگار نمی‌شود؛ زیرا از ادب قرآن بسیار دور است که آفریدگار و آفریده را در یک ردیف گرد آورد و خدای متعال و آفریده‌هایش را در کنار هم و به گونه‌ای مشترک بزرگ شمارد.

در سوگند خوردن، گونه‌ای بزرگداشت و احترام نسبت به چیزهایی که به آن‌ها سوگند یاد شده وجود دارد؛ و آفرینشِ خدای متعال از آن رو که آفریدهٔ اوست، شکوهمند و زیباست؛ چرا که او خود زیباست و از او جز زیبایی سر نمی‌زند. خدای متعال نیز کارِ خود را نیکو شمرده و به خاطر آفرینشش، خود را ستوده است؛ آنجا که می‌فرماید: «الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ» (همان کسی که هر چیزی را آفرید نیکو ساخت؛ سجده: ۷) و می‌فرماید: «فَتَبٰارَكَ اللّٰهُ أَحْسَنُ الْخٰالِقِينَ» (پس خجسته و بزرگوار است خداوندی که بهترینِ آفرینندگان است؛ مؤمنون: ۱۴). بنابراین، از سوی خدای متعال برای موجودات جز نیکی و حسن نیست، و اگر بدی و نقصانی در میان باشد، از خودِ موجودات و بر اثر سنجیدن آن‌ها با یکدیگر پدید می‌آید.

در برگزیدنِ «آنچه می‌بینند و آنچه نمی‌بینند» برای سوگند خوردن بر حقانیت قرآن، تناسب روشنی وجود دارد؛ چرا که نظام یگانه و به‌هم‌پیوسته‌ای که در سراسر هستی جریان دارد، گواه بر یکتاییِ خدای متعال و بازگشتِ همگان به سوی اوست، و همچنین ایجاب می‌کند که پیامبرانی برانگیخته و کتاب‌هایی فرستاده شوند؛ و قرآن بهترین کتاب آسمانی است که در تمام این حقایق به سوی حق و راه راست هدایت می‌کند.

از آنچه گذشت نادرستی این دیدگاه آشکار می‌شود که گفته‌اند: مقصود از «آنچه می‌بینید و آنچه نمی‌بینید» آفریده و آفریدگار است؛ زیرا سیاق آیات با آن سازگار نیست. همچنین نادرستی این گفته‌ها روشن می‌شود که مقصود نعمت‌های آشکار و پنهان است، یا گفته‌اند منظور جنّ و انس و فرشتگان است، یا اجسام و ارواح، یا دنیا و آخرت، یا نشانه‌های دیده‌شدهٔ قدرت خدا و رازهای نادیدهٔ آن؛ چرا که دلالتِ این واژگان گسترده‌تر از همهٔ این مصادیق است.