تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ قلم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و سخن خدای متعال که: « بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ »؛ حرف «باء» زاید و برای تأکید کلام (صله) است، و «مفتون» اسم مفعول از «فتنه» به معنای ابتلا و آزمون است و مراد از آن، شخص گرفتار به جنون و بی‌عقلی است؛ و معنایش چنین است: به زودی تو خواهی دید و آنان نیز خواهند دید که کدام‌یک از شما مفتون و گرفتار جنون است، تو یا آنان؟ و برخی گفته‌اند: «مفتون» مصدری بر وزن مفعول است، مانند «معقول» (عقل)، «میسور» (آسانی) و «معسور» (سختی) در سخن عرب که می‌گویند: «ليس له معقول» (عقلی ندارد)، و «خذ ميسوره و دع معسوره» (آسانیِ کار را برگیر و سختی‌اش را واگذار)؛ و «باء» در « بِأَيِّكُمُ » به معنای «فی» (در) است، و معنا چنین می‌شود: به زودی تو خواهی دید و آنان نیز خواهند دید که در کدام‌یک از دو گروه، فتنه و جنون وجود دارد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵ و ۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « فَسَتُبْصِرُ وَ يُبْصِرُونَ بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ » (پس به زودی تو خواهی دید و آنان نیز خواهند دید که کدام‌یک از شما دیوانه‌اید). این سخن سرزنشی است بر پایهٔ نتیجهٔ آنچه گذشت؛ یعنی وقتی تو مجنون نیستی، بلکه به لباس نبوت آراسته‌ای، اخلاقی والا داری و پاداشی بزرگ از جانب پروردگارت برای توست، پس به زودی کار دعوتت آشکار می‌شود و در برابر دیدگان و دل‌ها روشن خواهد شد که چه کسی گرفتار جنون است: تو یا تکذیب‌کنندگانی که به تو نسبت جنون می‌دهند؟

و برخی گفته‌اند: مراد از آن، آشکار شدن سرانجام کار دعوت برای او و برای آنان در دنیاست یا در آخرت؟ آیه معنای هر یک از این دو را برمی‌تابد و هر کدام قائلانی دارد؛ و مانعی از جمع میان هر دو نیست، چرا که خدای متعال پیامبرش را بر آنان و آیینش را بر آیینشان پیروز گردانید، نام او (ص) را بلندآوازه ساخت و اثر آنان را در دنیا محو نمود، و در فردای قیامت نیز فرجام شوم کردارشان را خواهند چشید و درمی‌یابند [نور: ۲۵] که خدا همان حقِ آشکار است؛ روزی که [ذاریات: ۱۴] بر آتش سوزانده و عذاب می‌شوند: «ذوقوا فتنتكم هذا الذي كنتم به تستعجلون» (عذاب خود را بچشید! این همان چیزی است که برای رسیدنش شتاب می‌ورزیدید).