تفسیر آیهٔ ۱۴۳ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « ثَمٰانِيَهَ أَزْوٰاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ » (هشت جفت: از گوسفند دو تا و از بز دو تا) تا آخر آیه. این عبارت، بیان تفصیلی چارپایان پس از ذکر اجمالی آن‌هاست و مقصود از آن، شدت بخشیدن به سرزنش و توبیخِ مشرکان با گسترش دادن سرزنش بر تک‌تک صورت‌ها و حالت‌هاست؛ بنابراین، « ثَمٰانِيَهَ أَزْوٰاجٍ » عطف بیان است برای « حَمُولَهً وَ فَرْشاً » در آیهٔ پیشین.

«ازواج» جمع «زوج» است؛ و زوج هم بر فردی اطلاق می‌شود که دیگری همراه آن باشد و هم بر دو تا با هم (یک جفت). گونه‌های برشمرده از چارپایان چهارتاست: گوسفند، بز، گاو و شتر؛ و چنانچه این چهار گونه در نظر گرفته شوند، به صورت نر و ماده، هشت جفت خواهند بود.

و معنای آیه چنین است: [خداوند] هشت جفت آفرید؛ از گوسفند دو تا (یک نر و یک ماده) و از بز نیز دو تا مانند گوسفند (یک نر و یک ماده). [ای پیامبر!] بگو: آیا خداوند دو جنس نر از گوسفند و بز را حرام کرده است، یا دو جنس مادهٔ آن دو را، یا آنچه را که رحم‌های ماده‌های گوسفند و بز در بر گرفته‌اند؟ اگر راست می‌گویید، با دانشی روشن و استوار به من خبر دهید.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۴۱ تا ۱۴۵ با هم

سپس خدای متعال گمراهیِ آنان را در تحریم زراعت و چهارپایان — با وجود آنکه از روزی‌های خداست — به شکلی تفصیلی بیان فرمود؛ نخست با استدلال عقلی و توجه به مصلحتِ زندگی و معیشت بندگان در آیهٔ « وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنّٰاتٍ » (و اوست کسی که باغ‌هایی پدید آورد...) تا پایان چهار آیه، و سپس از جهت نقل و نزول وحی با آیهٔ « قُلْ لاٰ أَجِدُ فِي مٰا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَليٰ طٰاعِمٍ يَطْعَمُهُ » (بگو: در آنچه به من وحی شده، هیچ حرامی بر خورنده‌ای که آن را می‌خورد نمی‌یابم...) تا پایان آیه. ادامه در متن کامل

بنابراین، حاصلِ این پنج آیه آن است که تحریم برخی از انواع زراعت و چهارپایان از سوی آنان، گمراهی است و هیچ دلیلی بر درستیِ آن وجود ندارد؛ نه عقل و رعایت مصلحت بندگان چنین حکمی می‌کند، و نه وحی فرودآمده از سوی خدای پاک و منزه آنان را بدان رهنمون می‌شود؛ از این رو در این کار گرفتار زیان‌اند. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۴۳ و ۱۴۴ با هم

و در تفسیر قمی دربارهٔ این سخن خدای متعال آمده است: « ثَمٰانِيَهَ أَزْوٰاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ » (هشت جفت: از گوسفند دو تا و از بز دو تا) تا آخر آیه: «این‌ها همان چارپایانی هستند که خداوند در کتابش در این سخن که: « وَ أَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْأَنْعٰامِ ثَمٰانِيَهَ أَزْوٰاجٍ » (و برای شما از چارپایان هشت جفت فرود آورد [زمر: ۶]) حلال کرده و سپس در این آیه آن‌ها را توضیح داده و فرموده است: « مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ » (از گوسفند دو تا، از بز دو تا، از شتر دو تا و از گاو دو تا). پس پیامبر(ص) دربارهٔ این سخن که: « مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ » فرمود: مراد، گوسفند اهلی و گوسفند کوهی است؛ و دربارهٔ « وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ » فرمود: مراد، بز اهلی و بز وحشیِ کوهی است؛ و دربارهٔ « وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ » فرمود: مراد، گاو اهلی و گاو وحشیِ کوهی است؛ و دربارهٔ « وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ » فرمود: یعنی شترهای بختی (دوکوهانه) و شترهای عربی (یک‌کوهانه). این‌ها چارپایانی است که خدا حلال فرموده است».

می‌گویم: آنچه این مطلب را تأیید می‌کند، در «الکافی»، «الإختصاص» و «تفسیر عیاشی» از داود رقی و صفوان جمّال از امام صادق(ع) روایت شده است. و این بحث باقی می‌ماند که آیا معنای زوج در این سخن خدای متعال:

« ثَمٰانِيَهَ أَزْوٰاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ » (هشت جفت، از گوسفند دو تا...) تا آخر آیه، همان معنایی است که در این سخن خدا آمده: « وَ أَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْأَنْعٰامِ ثَمٰانِيَهَ أَزْوٰاجٍ » (و برای شما از چارپایان هشت جفت فرود آورد [زمر: ۶]) یا معنایی دیگر است؟ و به خواست خدای متعال، بیان آن خواهد آمد.