تفسیر آیهٔ ۱۳۷ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ كَذٰلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلاٰدِهِمْ شُرَكٰاؤُهُمْ » (و این‌گونه برای بسیاری از مشرکان، کشتن فرزندانشان را شریکانشان در چشمشان آراستند) تا پایان آیه. قاریان جز ابن‌عامر، « زَيَّنَ » را با فتح زاء به صورت فعل معلوم خوانده‌اند؛ و « قَتْلَ » با نصبِ لام، مفعولِ « زَيَّنَ » است و مضاف به « أَوْلاٰدِهِمْ » است که مجرور شده، و خودْ مفعولِ « قَتْلَ » است که مصدر به آن اضافه شده، و « شُرَكٰاؤُهُمْ » فاعلِ « زَيَّنَ » است.

معنای آیه این است که بت‌ها به‌خاطر جایگاهی که در دل‌های مشرکان داشتند و محبت موهومی که در جانشان برانگیخته بودند، برای بسیاری از مشرکان چنین آراستند که فرزندانشان را بکشند و آن‌ها را قربانی کنند تا بدین‌وسیله به خدایان تقرب جویند؛ چنان‌که تاریخِ بت‌پرستانِ کهن و صابئیان آن را ضبط کرده است. این مسئله غیر از «وأد» (زنده‌به‌گور کردن دختران) است که قبیلهٔ بنی‌تمیم از عرب بدان عمل می‌کردند؛ زیرا آنچه در سیاق آیه آمده، فرزندان است، نه خصوصِ دختران.

و گفته شده: مراد از شریکان، شیاطین هستند؛ و گفته شده: خادمان بت‌هایند؛ و گفته شده: گمراه‌کنندگان از میان مردم‌اند.

و ابن‌عامر چنین خوانده است: « زَيَّنَ » با ضمهٔ زاء و به صیغهٔ مجهول، « قَتْلَ » با ضمهٔ لام به عنوان نایب‌فاعل برای «زُيِّنَ»، « أَوْلاٰدِهِمْ » با اعرابِ نصب به عنوان مفعولِ مصدر یعنی « قَتْلَ » که میان مضاف و مضاف‌الیه فاصله انداخته، و « شُرَكٰاؤُهُمْ » با اعرابِ جر به عنوان مضاف‌الیه و فاعلِ مصدر.

و سخن خدای متعال که: « لِيُرْدُوهُمْ وَ لِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ » (تا آنان را هلاک کنند و دینشان را بر آنان مشتبه سازند)؛ «إرداء» به معنای هلاک کردن است، و مراد از آن هلاک ساختنِ مشرکان به سبب ناسپاسی در برابر نعمت خدا و ستم بر آفریدگان اوست، و همچنین مشتبه ساختنِ دین بر آنان با آشکار کردنِ باطل در چهرهٔ حق است. بنابراین ضمیر « أَوْلاٰدِهِمْ » در هر سه جایگاه به «بسیاری از مشرکان» بازمی‌گردد.

و گفته شده: مراد از آن، هلاکت به همان معنای ظاهریِ کشته شدن است؛ و لازمه‌اش این است که نخستین ضمیر به فرزندان بازگردد، و دومین و سومین ضمیر به «بسیاری از مشرکان»، یا اینکه همهٔ ضمایر با نوعی عنایت به مشرکان برگردد. و معنای آیه روشن است.

بحث روایی

و در تفسیر قمی دربارهٔ سخن خدای متعال که می‌فرماید: « وَ كَذٰلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ » (و این‌گونه برای بسیاری از مشرکان آراست - انعام: ۱۳۷) آمده است:

فرمود: یعنی گذشتگانشان کشتن فرزندان را در چشم آنان آراستند.