تفسیر آیهٔ ۱۲۶ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ هٰذٰا صِرٰاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيماً » (و این راه مستقیم پروردگار تو است) تا پایان آیه. واژهٔ «هٰذا» (این) اشاره است به آنچه در آیهٔ پیشین دربارهٔ رفتار خدا هنگام هدایت و گمراه‌کردن بیان شد. معنای صراط و مستقیم‌بودنِ آن نیز پیش‌تر گذشت. خدای متعال در این آیه روشن ساخته است آنچه دربارهٔ گشایش سینه برای اسلام هنگام ارادهٔ هدایت، و تنگ و سخت گردانیدنِ سینه هنگام ارادهٔ گمراهی یاد شد، همان راه مستقیم او و سنّت همیشگی‌اش است که نه دستخوش دگرگونی می‌شود و نه تخلف می‌پذیرد؛ ازاین‌رو هیچ مؤمنی نیست مگر آنکه سینه‌اش برای تسلیم در برابر خدا گشاده است، و فرد بی‌ایمان درست نقطهٔ مقابل آن است.

پس این فرمودهٔ خدا: « وَ هٰذٰا صِرٰاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيماً » (و این راه مستقیم پروردگار تو است)، بیانی دوباره و تأکیدی بر این نکته است که نشانهٔ یادشده در آیهٔ پیشین، تعریفی جامع و مانع (کامل و فراگیر برای همهٔ افراد و مانع از ورود دیگران) برای هدایت و گمراهی است. سپس خدای پاک و منزه این بیان را با این سخنِ خود تأکید فرمود: « قَدْ فَصَّلْنَا الْآيٰاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ » (به‌راستی که ما نشانه‌ها را برای گروهی که پند می‌گیرند به‌روشنی بیان کردیم)؛ یعنی این سخن برای کسی که متذکر شود و به معارف فطری و باورهای بنیادینی بازگردد که خدا در جانش به ودیعت نهاده، حقیقتی آشکار است؛ همان اموری که انسان با یادآوریِ آن‌ها به شناخت هر حقیقتی و بازشناختنِ آن از باطل راه می‌یابد. با این همه، بیان و روشنگری از آنِ خدای پاک و منزه است؛ چرا که هموست که انسان را پس از راهنمایی به سوی دلیل، به نتیجه رهنمون می‌شود.