تفسیر آیهٔ ۱۱۸ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَكُلُوا مِمّٰا ذُكِرَ اسْمُ اللّٰهِ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ بِآيٰاتِهِ مُؤْمِنِينَ » (پس از آنچه نام خدا بر آن برده شده بخورید، اگر به آیات او ایمان دارید). پس از آنکه بیان پیشین استوار شد و این دلیل اقامه گشت که خدای پاک و منزه برای اطاعت‌شدن سزاوارتر از دیگران است، از آن نتیجه گرفته شد که پذیرش حکمی که او تشریع فرموده واجب است — و این آیه بر همین معنا دلالت می‌کند — و نیز واجب است آنچه را دیگری از روی هوس و بدون دانش حلال می‌شمارد و با القای شیاطین درباره‌اش با مؤمنان مجادله می‌کند، رد کنید؛ و این همان چیزی است که کلام خدا بر آن دلالت دارد: «وَ لاٰ تَأْكُلُوا مِمّٰا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللّٰهِ عَلَيْهِ» (و از آنچه نام خدا بر آن برده نشده نخورید) تا آخر آیه.

بنابراین سخن خدا: « فَكُلُوا مِمّٰا ذُكِرَ اسْمُ اللّٰهِ » (پس از آنچه نام خدا [بر آن] برده شده بخورید)، نتیجه‌گیریِ این حکم از بیانِ پیشین است؛ از این رو بی‌درنگ آن را با این سخن همراه ساخت: « إِنْ كُنْتُمْ بِآيٰاتِهِ مُؤْمِنِينَ » (اگر به آیات او ایمان دارید). و مراد از آنچه نام خدا بر آن برده شده، حیوانِ ذبح‌شدهٔ شرعی (تذکیه‌شده) است.

بحث روایی

و در تفسیر عیاشی ذیل کلام خدای متعال: « فَكُلُوا مِمّٰا ذُكِرَ اسْمُ اللّٰهِ عَلَيْهِ » (انعام: ۱۱۸) از محمد بن مسلم روایت شده است که گفت: از امام دربارهٔ مردی پرسیدم که حیوانی را سر می‌بُرد و [به جای ذکر مخصوصِ ذبح] تهلیل (لا إله إلا الله)، تسبیح (سبحان‌الله)، تحمید (الحمد لله) یا تکبیر (الله‌اکبر) می‌گوید؛ فرمود:

«همهٔ این‌ها از نام‌های خداست».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۱۴ تا ۱۲۱ با هم

این آیات علاوه بر پیوندی که با آیات پیشین دارند—چنان‌که نتیجه‌گیری با حرف «فاء» در عبارت « أَ فَغَيْرَ اللّٰهِ أَبْتَغِي حَكَماً » (آیا داوری جز خدا بجویم؟) بر آن دلالت می‌کند—در میان خودشان نیز که هشت آیه‌اند، پیوستگیِ استواری دارند، به‌گونه‌ای که بخش‌های مختلف آن‌ها به یکدیگر پیوسته و بازمی‌گردد. ادامه در متن کامل

همهٔ این شواهد، مؤید این گزارش است: ادامه در متن کامل

از ابن‌عباس نقل شده است که مشرکان با پیامبر (ص) و مؤمنان دربارهٔ مردار به ستیز برخاستند و گفتند: «آیا از آنچه خود کشته‌اید می‌خورید، اما از آنچه خدا کشته است نمی‌خورید؟» و در پی آن، این آیات نازل شد. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۱۸ تا ۱۲۱ با هم

از اینجا روشن می‌شود که توجه و مقصود اصلی از میان جمله‌های به‌هم‌پیوستهٔ این آیه تا پایان چهار آیه، به دو جمله تعلق دارد، و سایر جمله‌ها به پیروی از آن دو آورده شده‌اند تا جهات گوناگونی را که دستیابی به این مقصود بر آن‌ها متوقف است روشن سازند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۱۸ و ۱۲۱ با هم

« فَكُلُوا مِمّٰا ذُكِرَ اسْمُ اللّٰهِ عَلَيْهِ » (پس از آنچه نام خدا بر آن برده شده است بخورید)؛ چنان‌که پیش‌تر گذشت.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۱۸ و ۱۲۱ با هم

و در همان کتاب از ابن‌سنان روایت است از امام صادق (ع) که گفت: از آن حضرت دربارهٔ ذبیحهٔ زن و نوجوان پرسیدم که آیا خورده می‌شود؟ فرمود: «آری، هرگاه زن مسلمان باشد و نام خدا را ببرد، ذبیحه‌اش حلال است؛ و هرگاه نوجوان بر ذبح توانایی داشته باشد و نام خدا را ببرد، ذبیحه‌اش حلال است؛ و اگر مرد مسلمان باشد و بردن نام خدا را فراموش کند، خوردن ذبیحهٔ او اشکالی ندارد، در صورتی که به او بدگمان نباشی [که عمداً ترک کرده است]».

می‌گویم: در این معانی روایاتی از طریق اهل سنت نیز وارد شده است.