تفسیر آیهٔ ۱۰۱ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « بَدِيعُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ » (پدیدآورندهٔ نوآفرینِ آسمان‌ها و زمین است...) تا پایان آیه. این سخن، پاسخی است به این ادعای آنان که برای خدا پسران و دخترانی باور داشتند؛ و خلاصه‌اش آن است که تحققِ حقیقتِ فرزند، هیچ راهی جز همسرگزینی ندارد، و برای خدای متعال همسری نبوده است؛ پس چگونه ممکن است او را فرزندی باشد؟!

همچنین، اوست که آفریدگار و پدیدآورندهٔ هر چیزی است، در حالی که فرزند پاره‌ای از یک چیز است که با نوعی لقاح پرورده می‌شود، و جزء یک چیز و همتای آن، هرگز مخلوقِ آن نخواهد بود. نکتهٔ فراگیر این است که خدای متعال نوآفرینِ آسمان‌ها و زمین است؛ آن‌که هیچ‌یک از اجزای جهان به هیچ روی مانند او نیست؛ پس چگونه ممکن است همسری داشته باشد که با او ازدواج کند، یا پسران و دخترانی داشته باشد که در نوع همتای او باشند؟! این حقیقتی است که خدایی از آن خبر می‌دهد که نادانی را هیچ راهی به او نیست، چراکه او به هر چیزی داناست. و پیش از این، در بررسی این سخنِ خدای متعال: «مٰا كٰانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللّٰهُ» (هیچ بشری را نسزد که خدا به او [کتاب و حکمت و نبوت] دهد...) (آل عمران: ۷۹) در جلد سوم کتاب، نکاتی آمده که در این مقام نیز سودمند است.

بحث روایی

و در همان کتاب، از سُدَیر نقل شده است که گفت: شنیدم حُمران از امام باقر (ع) دربارهٔ این سخن خدا پرسید: « بَدِيعُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ » (پدیدآورندهٔ آسمان‌ها و زمین [انعام: ۱۰۱])؛ پس امام باقر (ع) به او فرمود: «ابتدع الأشياء كلها بعلمه علي غير مثال كان،و ابتدع السماوات و الأرضين-و لم يكن قبلهن سماوات و لا أرضون-أ ما تسمع قوله» (همهٔ موجودات را با علم خویش و بدون الگویی پیشین پدید آورد، و آسمان‌ها و زمین‌ها را نوآفرینی کرد در حالی که پیش از آن‌ها هیچ آسمان و زمینی نبود؛ آیا این کلام الهی را نشنیده‌ای؟).

« وَ كٰانَ عَرْشُهُ عَلَي الْمٰاءِ »؟ (که «و عرش او بر آب بود» [هود: ۷]؟).