مَا قَطَعۡتُم مِّن لِّينَةٍ أَوۡ تَرَكۡتُمُوهَا قَآئِمَةً عَلَىٰٓ أُصُولِهَا فَبِإِذۡنِ ٱللَّهِ وَلِيُخۡزِيَ ٱلۡفَٰسِقِينَ
هر درخت خرمایی که بریدید یا آن را بر ریشه‌هایش استوار رها کردید، همگی به اذن خدا بود، و برای آن بود تا نافرمانان را خوار و رسوا سازد.
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بحث روایی
تفسیر آیه‌های ۲ و ۵ با هم
هرگاه پیامبر خدا (ص) بر بخش پیشینِ خانه‌هایشان دست می‌یافتند، آنان بخش‌های سمت خود را مستحکم می‌کردند و آنچه را به پیامبر نزدیک بود ویران می‌ساختند؛ و هر کس از آنان که خانه‌ای زیبا داشت، آن را خراب می‌کرد. پیامبر خدا (ص) دستور داده بودند نخل‌هایشان را قطع کنند؛ از این رو بی‌تابی کردند و گفتند: «ای محمد، آیا خدا تو را به تباه‌کاری فرمان می‌دهد؟! اگر این [نخل‌ها] از آنِ توست پس آن‌ها را بردار، و اگر مال ماست پس قطعشان مکن!»
تفسیر آیه‌های ۲ تا ۱۰ با هم
پس خداوند دربارهٔ آنان این آیه را فروفرستاد: « هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا -إلي قوله- فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِيدُ الْعِقٰابِ » (اوست کسی که کافران را بیرون راند... ادامه در متن کامل
تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ حشر، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۱۹، صفحهٔ ۲۰۲ تا ۲۰۸ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/59/5/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « مٰا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَهٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهٰا قٰائِمَهً عَليٰ أُصُولِهٰا فَبِإِذْنِ اللّٰهِ وَ لِيُخْزِيَ الْفٰاسِقِينَ » (هر درخت خرمایی را که بریدید یا بر ریشه‌هایش برپا واگذاشتید، به اذن خدا بود و تا نافرمانان را خوار گرداند)؛ راغب یادآور شده است که «لِینَة» به معنای درخت خرمای لطیف و مرغوب است، بی‌آنکه از دید او به نوعی از نخل اختصاص داشته باشد، در برابر نوعی دیگر.
روایت کرده‌اند که پیامبر (ص) دستور فرمود درختان نخل آنان را ببُرند. پس هنگامی که بخشی از آن‌ها بریده شد، آن قوم پیامبر را صدا زدند و گفتند: ای محمد، تو همواره از فساد در زمین نهی می‌کردی، پس چرا این نخل‌ها بریده می‌شوند؟! در پی این سخن، آیه نازل شد و به گفتارشان چنین پاسخ داده شد که آنچه از نخل‌ها بریدند یا آن‌ها را بر ریشه‌هایشان برپا واگذاشتند، به اذن خدا بود؛ و خدا در این حکمِ خود هدف‌هایی برحق و حکمت‌هایی رسا دارد که یکی از آن‌ها خوار ساختن فاسقان، یعنی بنی‌نضیر است.
در عبارت « وَ لِيُخْزِيَ الْفٰاسِقِينَ » (و تا نافرمانان را خوار گرداند)، حرف «لام» برای بیان علت است و بر عبارتی محذوف عطف شده، و تقدیر کلام چنین است:
بریدن و وانَهادن درختان به اذن خدا بود تا چنین و چنان کند و تا فاسقان را خوار سازد؛ پس این تعبیر مانند این سخن الهی است: «وَ كَذٰلِكَ نُرِي إِبْرٰاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ» (و این‌گونه به ابراهیم ملکوت آسمان‌ها و زمین را نشان می‌دادیم تا چنین شود و تا از اهل یقین گردد؛ انعام: ۷۵).