تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ حشر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَليٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَ لاٰ رِكٰابٍ وَ لٰكِنَّ اللّٰهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَليٰ مَنْ يَشٰاءُ » و ادامهٔ آیه (و آنچه خدا از اموال آنان به پیامبرش بازگرداند، شما اسب و شتری برای به‌دست‌آوردنش نتاختید، ولی خدا پیامبرانش را بر هر کس بخواهد مسلط می‌سازد...)؛ «إفاءَة» به معنای بازگرداندن است که از ریشهٔ «فَیء» به معنای بازگشت گرفته شده است. ضمیر در « مِنْهُمْ » (از آنان) به بنی‌نضیر بازمی‌گردد و مقصود، «از اموالِ آنان» است.

«إِيجَاف» در مورد چهارپا به معنای به‌حرکت‌درآوردنِ آن با شتاب و تاختن است، «خَيْل» به معنای اسب، و «رِكَاب» به معنای شتر است. عبارت « مِنْ خَيْلٍ وَ لاٰ رِكٰابٍ » مفعولِ « فَمٰا أَوْجَفْتُمْ » است و کلمهٔ «مِنْ» زایده (برای تأکید) و برای استغراق (فراگیری همهٔ مصادیق) آمده است.

معنای آیه چنین است: و آن اموالی از بنی‌نضیر که خدا به پیامبرش بازگرداند، ویژهٔ او ساخت و تنها او را مالکش گردانید؛ زیرا شما برای به دست آوردن آن، نه اسبی تاختید و نه سوار بر شتری شدید تا در آن سهمی داشته باشید، بلکه به خاطر نزدیکیِ قلعه‌هایشان به مدینه، پیاده به سوی آن‌ها رفتید؛ ولی خدا پیامبرانش را بر هر کس که بخواهد مسلط می‌سازد و خدا بر هر چیزی تواناست، و پیامبر (ص) را بر بنی‌نضیر چیره ساخت؛ پس فیءِ آنان از آنِ اوست و در آن هرگونه که بخواهد تصرف می‌کند.

بحث روایی

در کتاب «التهذیب» به سند خود از حَلَبی روایت کرده است که امام صادق (ع) دربارهٔ آیهٔ « مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَليٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ » (آنچه خدا از آنان به پیامبرش بازگرداند، شما هیچ اسب و شتری بر آن نتاختید...) فرمود: «فَیء، مال‌هایی است که در به دست آوردن آن‌ها خونی ریخته نشده و قتلی رخ نداده باشد؛ و اَنفال (اموال عمومیِ در اختیار پیامبر و امام) نیز مانند آن و در همان جایگاه است».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۲ تا ۱۰ با هم

پس خداوند دربارهٔ آنان این آیه را فروفرستاد: « هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا -إلي قوله- فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِيدُ الْعِقٰابِ » (اوست کسی که کافران را بیرون راند... ادامه در متن کامل