تفسیر آیهٔ ۸ سورهٔ حدید

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مٰا لَكُمْ لاٰ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّكُمْ » (و شما را چه شده که به خدا ایمان نمی‌آورید، در حالی که پیامبر شما را دعوت می‌کند تا به پروردگارتان ایمان بیاورید...). مراد از ایمان، ایمانی است که آثارش بر آن مترتب شود و یکی از آن آثار، انفاق در راه خداست؛ یا اگر خواستی بگو:

مراد این است که آثارِ همان ایمانی را که دارند، بر آن بار کنند.

و این سخن او که: « وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّكُمْ » (و پیامبر شما را دعوت می‌کند تا به پروردگارتان ایمان بیاورید)، واژهٔ «ربّ» را به کار برده و آن را به آنان اضافه کرده است تا به علتِ متوجه‌شدنِ دعوت و فرمان اشاره کند؛ گویی گفته شده است: شما را دعوت می‌کند تا به خدا ایمان بیاورید، چراکه او پروردگار شماست و بر شما واجب است که به او ایمان بیاورید.

و سخن او که: « وَ قَدْ أَخَذَ مِيثٰاقَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ » (در حالی که از شما پیمان گرفته است، اگر مؤمن هستید)، تأکیدی است بر نکوهشی که از آغاز آیه فهمیده می‌شود. ضمیر « أَخَذَ » به خدای پاک و منزه یا به پیامبر برمی‌گردد؛ در هر حال، مراد از پیمانِ گرفته‌شده، همان چیزی است که گواهیِ آنان بر یکتایی خدا و رسالت پیامبرش در روز ایمان‌آوردن به آن حضرت(ص) بر آن دلالت دارد؛ یعنی اینکه اهل شنیدن و اطاعت‌کردن باشند.

و برخی گفته‌اند: مراد از پیمان، همان پیمانی است که در عالم ذرّ از آنان گرفته شد، و بر این اساس، ضمیر « أَخَذَ » به خدای پاک و منزه بازمی‌گردد. اما این سخن با سیاقِ استدلال بر آنان سازگار نیست؛ زیرا آنان از آن پیمان بی‌خبرند. افزون بر این، گرفتن پیمان در عالم ذر به مؤمنان اختصاص ندارد، بلکه منافقان و کافران را نیز در بر می‌گیرد.