تفسیر آیهٔ ۷۴ سورهٔ واقعه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ » (پس به نام پروردگار بزرگت تسبیح گوی). این خطاب متوجه پیامبر (ص) است. خدای سبحان چون نشانه‌های پروردگاری خویش را برای آنان برشمرد—که اوست که آنان را می‌آفریند و کارشان را تدبیر می‌کند، و از تدبیر او این است که به‌زودی آنان را برمی‌انگیزد و بر پایهٔ اعمالشان پاداش و کیفر می‌دهد، و آنان همهٔ این حقایق را انکار می‌کنند—از سخن‌گفتن با آنان روی برتافت و به گفت‌وگو با پیامبر (ص) رو آورد، تا نشان دهد که آنان این سخن را درنمی‌یابند؛ از این رو به پیامبر (ص) فرمان داد که خدای متعال را از شرک‌ورزیِ آنان و انکار رستاخیز و پاداش و کیفر، منزه و پاک بدارد.

این سخن که فرمود: « فَسَبِّحْ بِاسْمِ »، حرف «فاء» برای پیوند دادن و نتیجه‌گیریِ تسبیح از بیان‌های پیشین است، و حرف «باء» برای استعانت (کمک‌جویی) یا ملابست (همراهی) است؛ معنا چنین می‌شود: حال که حقیقت این است، با کمک‌گرفتن از ذکر نام پروردگارت او را تنزیه کن. یا اینکه مراد از «اسم» همان یاد و ذکر است، چرا که به کار بردن نام هر چیز، یادکردی از آن به شمار می‌آید، چنان‌که برخی گفته‌اند. یا اینکه «باء» برای تعدیه است؛ زیرا پاک شمردنِ نام یک چیز، پاک شمردن خودِ آن است، و معنا چنین خواهد بود: نام پروردگارت را از اینکه برایش شریکی یاد کنی یا رستاخیز و پاداش و کیفر را از او نفی نمایی، منزه بدار. واژهٔ «العَظِيمِ» نیز صفت برای «الرَّبِّ» یا صفت برای «الاِسْمِ» است.