تفسیر آیهٔ ۷۵ سورهٔ واقعه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَلاٰ أُقْسِمُ بِمَوٰاقِعِ النُّجُومِ » (سوگند به جایگاه‌های ستارگان). عبارت « فَلاٰ أُقْسِمُ » سوگند است؛ و گفته شده که «لا» زائد (برای تأکید) است و «أُقْسِمُ» خودِ سوگند است، و برخی نیز گفته‌اند که «لا» نافیه است و «أُقْسِمُ» سوگند به شمار می‌آید.

واژهٔ «مواقع» جمع «موقع» و به معنای محل و جایگاه است؛ بنابراین معنا چنین است: به جایگاه‌های ستارگان در آسمان سوگند یاد می‌کنم. و برخی گفته‌اند:

«مواقع» جمع «موقع» به عنوان مصدر میمی به معنای سقوط و فروافتادن است، که در این صورت به فروریختن ستارگان در روز رستاخیز، یا فرود آمدن شهاب‌ها بر شیاطین، یا جایگاه‌های غروب ستارگان در باختر اشاره دارد؛ ولی نخستین احتمال (جایگاه و مدار ستارگان) زودتر به ذهن می‌آید.

بحث روایی

در کتاب «الدر المنثور» آمده است: نَسائی، ابن جریر، محمد بن نصر، حاکم (که روایت را صحیح دانسته)، ابن مَردویه و بیهقی در «شُعَبُ الإيمان» از ابن‌عباس روایت کرده‌اند که گفت: «أنزل القرآن في ليلة القدر من السماء العليا-إلى السماء الدنيا جملة واحدة-ثم فرق في السنين» (قرآن در شب قدر از آسمان برین به یک‌باره به آسمان دنیا نازل شد، سپس در طول سال‌ها بخش‌بخش فرود آمد)؛ و در تعبیری دیگر آمده است: «ثم نزل من السماء الدنيا إلى الأرض نجوما» (سپس از آسمان دنیا، بخش‌بخش و به تدریج بر زمین فرود آمد)؛ و آن‌گاه این آیه را خواند: « فَلاٰ أُقْسِمُ بِمَوٰاقِعِ النُّجُومِ » (پس سوگند به جایگاه‌های ستارگان [یا زمان‌های نزول بخش‌های قرآن]).

می‌گویم: ظاهر این سخن آن است که «مواقع النجوم» را به زمان‌های فرود آمدن بخش‌بخشِ قرآن (نزول تدریجی آیات) تفسیر کرده است.

و در تفسیر قمی دربارهٔ سخن خدای متعال: « فَلاٰ أُقْسِمُ بِمَوٰاقِعِ النُّجُومِ » آمده است که فرمود: معنایش این است که «به جایگاه‌های ستارگان سوگند می‌خورم».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۷۵ تا ۸۲ با هم

و در همان کتاب، مسلم، ابن‌منذر و ابن‌مردویه از ابن‌عباس روایت کرده‌اند که گفت: در روزگار پیامبر خدا (ص) بر مردم بارانی بارید، پس پیامبر (ص) فرمود: «امروز صبح، گروهی از مردم سپاسگزار شدند و گروهی ناسپاس. ادامه در متن کامل

می‌گویم: این روایت از طرق اهل‌سنت بسیار و در حد مستفیض (فراوان) نقل شده که این آیات دربارهٔ انواء (باورهای جاهلی به تأثیر ستارگان در بارش باران) نازل شده است و ظاهر این روایات نشان می‌دهد که آیاتْ مدنی هستند؛ ولی چنان‌که دانستی، این نکته با سیاق آیات این سوره سازگاری ندارد. ادامه در متن کامل