تفسیر آیهٔ ۲۴ سورهٔ قمر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَقٰالُوا أَ بَشَراً مِنّٰا وٰاحِداً نَتَّبِعُهُ إِنّٰا إِذاً لَفِي ضَلاٰلٍ وَ سُعُرٍ »؛ این آیه نتیجه و شاخه‌ای از تکذیب آنان است. واژهٔ «السُّعُر» جمعِ «سعیر» به معنای آتش برافروخته است، و احتمال هم دارد که به معنای جنون و دیوانگی باشد که با سیاق آیه سازگارتر است. و ظاهر آن است که مراد از «واحد»، یکِ عددی (شخص تنها و بی‌کس) است. و معنا چنین است: او را تکذیب کردند و گفتند:

آیا ما از بشری از نوع خودمان—که یک فرد تنهاست و نه عِدّه و سازوبرگی دارد و نه جمعیتی همراه اوست—پیروی کنیم؟! در این صورت، ما بی‌تردید در گمراهی شگفت و دیوانگی فرو رفته‌ایم.

بنابراین، این سخن توجیهی از سوی آنان برای پیروی‌نکردن از صالح (ع) بود، بدان سبب که او سازوبرگ و قدرتی نداشت؛ و آنان خو گرفته بودند که تنها از دارندگانِ قدرت و شوکت، مانند پادشاهان و بزرگان، پیروی کنند. در حالی که صالح (ع) آنان را به فرمان‌برداری از خود و رهاکردنِ اطاعت از بزرگانشان فرا می‌خواند، چنان‌که خدای پاک و منزه سخن او را چنین حکایت می‌کند: «فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَ أَطِيعُونِ وَ لاٰ تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ» (شعراء: ۱۵۱: پس، از خدا پروا کنید و مرا فرمان برید، و از فرمان اسراف‌کاران پیروی نکنید).

و اگر «واحد» را واحدِ نوعی بگیریم، معنا چنین می‌شود: آیا ما از بشری پیروی کنیم که فردی از ماست—یعنی همانند ما و از نوع خود ماست؟ در این صورت، آیهٔ بعد مفسّر همین آیه خواهد بود.