فَعَتَوۡاْ عَنۡ أَمۡرِ رَبِّهِمۡ فَأَخَذَتۡهُمُ ٱلصَّٰعِقَةُ وَهُمۡ يَنظُرُونَ
پس از فرمان پروردگارشان سرپیچی کردند، و در حالی که [به چشم خود] می‌دیدند، صاعقه آنان را فروگرفت.
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۴۳ تا ۴۵ با هم
خدای متعال می‌فرماید: « وَ فِي ثَمُودَ إِذْ قِيلَ لَهُمْ تَمَتَّعُوا حَتّٰي حِينٍ -إلي قوله- مُنْتَصِرِينَ » (و در سرگذشت ثمود نیز [عبرتی بود]، آن‌گاه که به آنان گفته شد: تا زمانی چند برخوردار باشید — تا آنجا که می‌فرماید: — و یاری‌شوندگانی نبودند). این عبارت بر مطالب گذشته عطف شده است؛ یعنی در قوم ثمود نیز نشانه‌ای از عبرت است، هنگامی که به آنان گفته شد: «تا زمانی معین برخوردار باشید». گویندهٔ این سخن، پیامبرشان صالح (ع) بود، آن‌گاه که به آنان فرمود: «تَمَتَّعُوا فِي دٰارِكُمْ ثَلاٰثَهَ أَيّٰامٍ ذٰلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍ» (هود: ۶۵؛ سه روز در خانه‌هایتان برخوردار باشید؛ این وعده‌ای است که دروغ نخواهد بود). صالح (ع) این سخن را زمانی به آنان گفت که ناقه (شتر معجزه‌آسا) را پی کردند (کشتند)؛ پس به آنان سه روز مهلت داد تا شاید در این مدت از کفر و سرکشی خود بازگردند، اما این مهلت سودی به حالشان نداشت و وعدهٔ عذاب بر آنان قطعی شد.
تفسیر آیهٔ ۴۴ سورهٔ ذاریات، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۱۸، صفحهٔ ۳۸۰ تا ۳۸۱ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/51/44/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
و سخن پروردگار که می‌فرماید: « فَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ فَأَخَذَتْهُمُ الصّٰاعِقَهُ وَ هُمْ يَنْظُرُونَ » (پس از فرمان پروردگارشان سرپیچی کردند و در حالی که می‌نگریستند، صاعقه آنان را فروگرفت)؛ به گفتهٔ راغب، «عُتوّ» به معنای سرپیچی از طاعت است و بر تمرد و گردن‌کشی صدق می‌کند. مقصود از این عتو، سرکشی از فرمان الهی است، یعنی همان فرمانِ بازگشت به سوی خدا در روزهای مهلت. بنابراین، نباید اشکال کرد که سرکشیِ آنان از فرمان خدا پیش از مهلت و برخورداری‌شان رخ داده بود — چنان‌که از تفصیل داستان در آیات دیگر برمی‌آید — در حالی که ظاهر این آیه بر خلاف آن دلالت دارد.
و سخن پروردگار که می‌فرماید: « فَأَخَذَتْهُمُ الصّٰاعِقَهُ وَ هُمْ يَنْظُرُونَ » (صاعقه آنان را فروگرفت در حالی که می‌نگریستند)، با آنچه در جای دیگر به جای «صاعقه»، «صیحه» (بانگ مرگبار) ذکر شده است — مانند این آیه: «وَ أَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَهُ» (هود: ۶۷؛ و ستمکاران را بانگ مرگبار فروگرفت) — منافاتی ندارد؛ زیرا ممکن است هر دو با هم در عذابِ آنان رخ داده باشد.