تفسیر آیهٔ ۳۹ سورهٔ ذاریات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَتَوَلّٰي بِرُكْنِهِ وَ قٰالَ سٰاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ » (پس فرعون با تکیه‌گاه [و لشکریان] خود روی گرداند و گفت: او ساحر یا دیوانه‌ای است). «تَوَلّي» به معنای روی‌گردانی است و حرف باء در « بِرُكْنِهِ » برای همراهی است؛ و مقصود از «رُكْنِ او»، لشکریانش هستند؛ چنان‌که آیهٔ بعد نیز آن را تأیید می‌کند؛ و معنا چنین است که:

[فرعون] همراه با لشکریانش روی برتافت؛ و گفته شده است باء برای تعدیه است و معنا چنین می‌شود: تکیه‌گاه و سپاه خود را نیز روی‌گردان و بی‌اعتنا ساخت.

و سخن خداوند: « وَ قٰالَ سٰاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ » (و گفت: او جادوگر یا دیوانه است) یعنی گاهی می‌گفت او دیوانه است؛ چنان‌که فرمود: «إِنَّ رَسُولَكُمُ الَّذِي أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ لَمَجْنُونٌ» (شعراء: ۲۷: «بی‌گمان پیامبرتان که به‌سویتان فرستاده شده قطعاً دیوانه است»)؛ و بار دیگر می‌گفت او ساحر است، مانند این سخنش که: «إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ عَلِيمٌ» (شعراء: ۳۴: «به‌راستی این جادوگری بسیار داناست»).