تفسیر آیهٔ ۴۰ سورهٔ ذاریات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَأَخَذْنٰاهُ وَ جُنُودَهُ فَنَبَذْنٰاهُمْ فِي الْيَمِّ وَ هُوَ مُلِيمٌ » (پس او و لشکریانش را فروگرفتیم و آنان را به دریا افکندیم، در حالی که او سزاوار سرزنش بود). «نَبْذ» افکندن چیزی بدون اعتنا و ارزش نهادن به آن است؛ «یَمّ» یعنی دریا؛ و «مُلیم» کسی است که کاری سزاوار سرزنش انجام داده باشد؛ از ریشهٔ «ألامَ» به معنای انجام دادن کاری نکوهیده، مانند «أغْرَبَ» به معنای انجام دادن کاری شگفت و غریب.

معنای آیه این است: ما فرعون و سپاهیانش را — که تکیه‌گاه او بودند — فروگرفتیم و آنان را به دریا افکندیم، در حالی که فرعون با کفر، انکار حق و سرکشی خود، کاری کرده بود که سزاوار سرزنش بود. سرزنش تنها به فرعون اختصاص داده شد — با اینکه همگی در آن با او شریک بودند — زیرا او پیشوایشان بود که به سوی هلاکت رهبری‌شان کرد؛ خدای متعال می‌فرماید: «يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ فَأَوْرَدَهُمُ النّٰارَ» (هود: ۹۸؛ [فرعون] در روز قیامت پیشاپیش قومش حرکت می‌کند و آنان را وارد آتش می‌سازد).

در این سخن، اشاره‌ای به عظمت قدرت الهی، هولناکیِ بازخواست و عذاب، و خواری و ناچیزیِ امر فرعون و لشکریانش [در برابر ارادهٔ خدا] وجود دارد که بر کسی پوشیده نیست.