تفسیر آیهٔ ۳۴ سورهٔ مائده

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِلاَّ الَّذِينَ تٰابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ » (مگر کسانی که پیش از آنکه بر آنان دست یابید توبه کنند...)؛ اما پس از دستگیری، آنان و اقامهٔ بیّنه (شاهد و دلیل شرعی)، حد ساقط نمی‌شود. و اما این سخن که خدای متعال می‌فرماید: « فَاعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ » (پس بدانید که خدا آمرزنده و مهربان است)، کنایه از برداشته شدن حد از آنان است، و آیه از مواردی است که مغفرت به امری غیر از امر اخروی تعلّق گرفته است.

بحث روایی

سعید گفت: حتی اگر حارثة بن بدر باشد؟ سپس سعید گفت: اینک حارثة بن بدر است که توبه‌کنان آمده است، آیا در امان است؟ فرمود: آری. راوی گوید: سعید او را نزد علی آورد و حارثه با او بیعت کرد؛ علی نیز آن را از وی پذیرفت و برایش امان‌نامه‌ای نوشت.

می‌گویم: این سخن سعید در روایت که گفت: «و إن كان حارثه بن بدر» (حتی اگر حارثة بن بدر باشد)، قیدی بود که آن را به آیه پیوست تا اطلاق و شمولِ آن را برای هر توبه‌کننده‌ای پس از محاربه و تباهی‌انگیزی روشن سازد، و این شیوه در سخن بسیار رایج است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۳۳ و ۳۴ با هم

در کتاب «الدر المنثور»، ابن ابی‌شیبه، عبد بن حمید، ابن ابی‌الدنیا در کتاب «الأشراف»، ابن جریر و ابن ابی‌حاتم از شعبی روایت کرده‌اند که گفت: حارثة بن بدر تمیمی از اهالی بصره بود که در زمین تباهی به بار آورده و دست به محاربه زده بود. او با مردانی از قریش گفتگو کرد تا از علی برای او امان بگیرند، ولی آنان نپذیرفتند. پس نزد سعید بن قیس همدانی آمد. سعید نزد علی آمد و گفت: ای امیر مؤمنان! کیفر کسانی که با خدا و پیامبرش می‌جنگند و در زمین به فساد می‌کوشند چیست؟ فرمود: این است که کشته شوند یا به دار آویخته شوند، یا دست‌ها و پاهایشان در خلافِ جهت یکدیگر قطع گردد، یا از آن سرزمین تبعید شوند. سپس فرمود: مگر کسانی که پیش از آنکه بر آنان دست یابید، توبه کنند.