تفسیر آیهٔ ۳۳ سورهٔ احقاف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّ اللّٰهَ الَّذِي خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ لَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ بِقٰادِرٍ » إلخ (آیا ندانسته‌اند که خدایی که آسمان‌ها و زمین را آفریده و از آفرینش آن‌ها درنمانده، بر این کار تواناست...). این آیه و آیات بعد تا پایان سوره، پیوسته به کلام گذشته است که خدای متعال می‌فرمود: « وَ يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَي النّٰارِ أَذْهَبْتُمْ » إلخ (و روزی که کافران بر آتش عرضه می‌شوند [به آنان گفته می‌شود:] نعمت‌های پاکیزهٔ خود را از میان بردید...). در این آیات، سخن دربارهٔ آنچه مایهٔ هشدار در این سوره است کامل می‌شود؛ یعنی معاد و بازگشت به‌سوی خدای متعال، چنان‌که در بیان پیشین نیز به آن اشاره کردیم.

مراد از «رؤیت» (دیدن)، دانشی است که از روی بصیرت حاصل شود؛ و «عَیّ» به معنای ناتوانی و درماندگی، و نیز خستگی است که گفته‌اند معنای نخست فصیح‌تر است. حرف «باء» در « بِقٰادِرٍ » زاید است (حرفی برای تأکید که معنای مستقل اضافه نمی‌کند)، زیرا در جایگاهی آمده که بوی نفی می‌دهد؛ گویی گفته شده است: «أ ليس الله بقادر» (آیا خدا توانا نیست؟).

معنای آیه چنین است: آیا ندانسته‌اند خدایی که آسمان‌ها و زمین را آفرید و از آفرینش آن‌ها درمانده نشد — یا با آفرینش آن‌ها خسته نگردید — بر زنده‌کردن مردگان تواناست؟ با اینکه خدای متعال سرآغاز هستیِ هر چیز و حیات آن است. آری، او تواناست؛ زیرا بر هر چیزی قدرت دارد. ما این استدلال را پیش از این بارها روشن ساخته‌ایم.