تفسیر آیهٔ ۲۴ سورهٔ احقاف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَلَمّٰا رَأَوْهُ عٰارِضاً مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قٰالُوا هٰذٰا عٰارِضٌ مُمْطِرُنٰا » (پس چون آن [عذاب] را به‌صورت ابری دیدند که به سوی دره‌هایشان رو می‌آورد، گفتند: «این ابری است که به ما باران خواهد بارید!») تا آخر آیه؛ این سخن، توصیف فرود آمدن عذاب بر آنان در آغاز آشکار شدنش است.

«عارض» ابری است که در افق پدیدار می‌شود و سپس پهنهٔ آسمان را فرامی‌گیرد؛ و آن وصفِ همان عذابی است که ضمیر « رَأَوْهُ » (آن را دیدند) به آن بازمی‌گردد؛ ضمیری که مرجعش از سیاق کلام معلوم است. سخن خدا: « مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ » (روآورنده به سوی دره‌هایشان) وصفِ دیگری برای آن است، و «أَودِيَة» جمع وادی (درّه یا مسیر سیلاب) است. و این سخن که « قٰالُوا هٰذٰا عٰارِضٌ مُمْطِرُنٰا » (گفتند: این ابری پدیدار شده است که به ما باران می‌بارد)، بدین معناست که به گمان اینکه ابری باران‌زا برایشان نمایان شده، شادمان شدند و گفتند: این چیزی که می‌بینیم، ابری نمایان در افق است که بر ما باران خواهد بارید.

و سخن خدا: « بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُمْ بِهِ رِيحٌ فِيهٰا عَذٰابٌ أَلِيمٌ » (بلکه این همان چیزی است که به شتاب خواستارش بودید: بادی است که در آن عذابی دردناک است)، پاسخی است به گفتهٔ آنان که « هٰذٰا عٰارِضٌ مُمْطِرُنٰا » (این ابری است که به ما باران می‌بارد)، که با روی‌گردانی از پندار آنان به بیان حقیقت پرداخته است. پس نخست به شیوهٔ ریشخند بیان داشت که این همان عذابی است که با شتاب می‌خواستید، آن هنگام که گفتید: « فَأْتِنٰا بِمٰا تَعِدُنٰا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِينَ » (پس اگر از راست‌گویانی، آنچه را به ما وعده می‌دهی بر سرمان بیاور)؛ و سپس با عبارت « رِيحٌ فِيهٰا عَذٰابٌ أَلِيمٌ » (بادی است که در آن عذابی دردناک است)، بر روشنیِ بیان افزود.

این سخن، کلامِ خدای متعال است؛ و برخی گفته‌اند: سخنِ هودِ پیامبر (ع) است.