تفسیر آیهٔ ۱۹ سورهٔ جاثیه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّهُمْ لَنْ يُغْنُوا عَنْكَ مِنَ اللّٰهِ شَيْئاً » (آنان هرگز در برابر خدا ذره‌ای به کار تو نمی‌آیند و نیازی از تو برطرف نمی‌کنند) تا آخر؛ این سخن، دلیل نهی از پیرویِ هوس‌های نادانان است. «اِغناء از چیزی» به معنای برطرف کردن نیاز به آن است، و حاصل سخن اینکه: تو در پیشگاه خدای پاک و منزه نیازهای حیاتی و ضروری داری که جز او کسی آن‌ها را برطرف نمی‌سازد، و یگانه راه رسیدن به آن، تنها پیروی از دین اوست و نه غیر آن. بنابراین، این کسانی که از هوس‌هایشان پیروی کرده‌ای، نه هیچ‌یک از نیازهایت را برآورده می‌سازند و نه به‌هیچ‌روی تو را بی‌نیاز می‌کنند.

و این کلام الهی: « وَ إِنَّ الظّٰالِمِينَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيٰاءُ بَعْضٍ وَ اللّٰهُ وَلِيُّ الْمُتَّقِينَ » (و بی‌گمان ستمکاران برخی یار و سرپرست برخی دیگرند، و خدا سرپرستِ پرهیزگاران است)؛ آنچه سیاق نشان می‌دهد این است که این جمله، دلیل دیگری برای نهی از پیرویِ هوس‌های نادانان است؛ و اینکه مراد از «ستمکاران»، پیروانِ هوس‌های ساختگیِ خویش، و مراد از «پرهیزگاران»، پیروانِ دین خدا هستند.

و معنای آیه این است: همانا خداوند سرپرست کسانی است که از دین او پیروی می‌کنند، چراکه آنان پرهیزگارند و خدا سرپرست پرهیزگاران است؛ اما کسانی که از هوس‌های نادانان پیروی می‌کنند، خدای متعال سرپرست آنان نیست، بلکه خودشان یار و سرپرست یکدیگرند؛ زیرا ستمکارند و ستمکاران سرپرست یکدیگرند. پس از دین خدا پیروی کن تا او سرپرست تو باشد، و از هوس‌های آنان پیروی مکن تا سرپرست تو شوند، در حالی که کمترین عذابی را از سوی خدا از تو دفع نمی‌کنند.

و «ستمکار» نامیدنِ کسانی که از غیرِ دین خدا پیروی می‌کنند، هماهنگ با نکته‌ای است که از این سخن پروردگار به دست می‌آید: «أَنْ لَعْنَهُ اللّٰهِ عَلَي الظّٰالِمِينَ الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللّٰهِ وَ يَبْغُونَهٰا عِوَجاً وَ هُمْ بِالْآخِرَهِ كٰافِرُونَ» (اعراف: ۴۵؛ لعنت خدا بر ستمکاران باد؛ همان کسانی که مردم را از راه خدا بازمی‌دارند و آن را کج و منحرف می‌خواهند و به آخرت بی‌ایمان‌اند).