تفسیر آیهٔ ۱۷ سورهٔ جاثیه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ آتَيْنٰاهُمْ بَيِّنٰاتٍ مِنَ الْأَمْرِ » (و به آنان دلایلی روشن از آن امر بخشیدیم) تا پایان آیه. مراد از «بیّنات»، نشانه‌ها و دلایل روشنی است که هرگونه شک و تردید را برطرف می‌سازد و غبار آن را از چهرهٔ حق می‌زداید؛ شاهد این معنا نیز نتیجه‌گیریِ سخن در این جمله است: « فَمَا اخْتَلَفُوا إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ » (پس دستخوش اختلاف نشدند مگر پس از آنکه دانش به سراغشان آمد).

دربارهٔ مراد از «امر»، گفته‌اند: مقصود همان امر دین است، و «مِنَ» به معنای «فی» (در) است؛ یعنی: «و در کار دین، دلایلی روشن به آنان دادیم»؛ که معجزات موسی (ع) نیز در شمار آن قرار می‌گیرد.

و برخی گفته‌اند: مراد از آن، امر پیامبر (ص) است؛ یعنی: نشانه‌هایی از امر پیامبر و علائمی روشنگر بر راستیِ او به آنان دادیم؛ همچون ظهور او در مکه، هجرتش از آنجا به یثرب، یاری شدنش توسط اهل آن دیار، و امور دیگری از این دست که در کتاب‌های آسمانیِ آنان آمده بود.

و این کلام الهی: « فَمَا اخْتَلَفُوا إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْياً بَيْنَهُمْ » (پس دچار اختلاف نشدند مگر پس از آنکه دانش به سراغشان آمد، آن هم از سر حسد و سرکشی میان خودشان) اشاره به این دارد که اختلاف پدیدآمده میانشان در دین و آمیخته شدن باطل با حق، ناشی از شبهه یا نادانی نبود؛ بلکه عالمانشان آن را از روی ستم و سرکشی پدید آوردند و این سرکشی در میانشان دست‌به‌دست می‌گشت.

و این فرمودهٔ او: « إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ فِيمٰا كٰانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ » (بی‌گمان پروردگارت روز قیامت میان آنان دربارهٔ آنچه در آن اختلاف می‌کردند داوری می‌کند) اشاره دارد به اینکه این اختلافشان — که ناگزیر با درآمیختن باطل با حق همراه است — بی‌پاسخ رها نمی‌شود و بی‌تردید پیامد خود را بر جای خواهد گذاشت؛ و خدا در روز قیامت میانشان داوری می‌کند و هر کس به مقتضای کردارش جزا داده خواهد شد.