تفسیر آیهٔ ۱۴ سورهٔ دخان

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قٰالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ » (سپس از او روی برتافتند و گفتند: آموزش‌دیده‌ای دیوانه است). «تَوَلّي» به معنای روی‌گردانی است، و ضمیرِ « عَنْهُ » به پیامبر بازمی‌گردد، و « مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ » دو خبر برای مبتدای محذوف هستند که ضمیری است راجع به پیامبر. معنا این است که: سپس از پیامبر روی گرداندند و گفتند او آموزش‌دیده‌ای دیوانه است. پس نخست به او نسبت دادند که تعلیم‌یافته است؛ یعنی دیگری به او آموزش می‌دهد و او آموخته‌هایش را به خدای پاک و منزه نسبت می‌دهد؛ خدای متعال می‌فرماید: «وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمٰا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ» (نحل: ۱۰۳؛ و قطعاً می‌دانیم که آن‌ها می‌گویند: جز این نیست که بشری به او آموزش می‌دهد)؛ و دوم اینکه او را دیوانه و دچار پریشانیِ عقل خواندند.

بحث روایی

و در تفسیر قمی دربارهٔ این سخن خدای متعال که می‌فرماید: « وَ قٰالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ » (دخان: ۱۴) آمده است که گفت: «قالوا ذلك لما نزل الوحي على رسول الله ص-فأخذه الغشي فقالوا:هو مجنون» (این سخن را هنگامی گفتند که وحی بر پیامبر خدا (ص) نازل شد و حالت بیهوشی به ایشان دست داد؛ پس گفتند: او دیوانه است).