تفسیر آیهٔ ۱۹ سورهٔ فصلت

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ يَوْمَ يُحْشَرُ أَعْدٰاءُ اللّٰهِ إِلَي النّٰارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ » (و روزی که دشمنان خدا به سوی آتش گرد آورده می‌شوند، پس آنان را بازمی‌دارند تا به یکدیگر برسند). راغب گفته است: «حشر» به معنای بیرون راندن گروهی از قرارگاهشان و راندنِ ناگزیرِ آنان به سوی میدان جنگ و مانند آن است؛ و « يُوزَعُونَ » از ریشه «وزع» گرفته شده و به معنای نگه داشتن و متوقف ساختن صف‌های آغازین جمعیت است تا صف‌های واپسین به آنان ملحق شوند و همگی گرد آیند.

گفته شده است: مقصود از گردآوردنِ آنان به‌سوی آتش، بیرون کشیدنشان به‌سوی محشر برای بازپرسی و حسابرسی است؛ و آتش بدان رو فرجامِ راندنشان دانسته شده که سرانجامِ کارشان به آن ختم می‌شود. دلیل این سخن نیز گواهی دادنِ اعضاست که در آیه یاد شده؛ زیرا این گواهی در موقف (ایستگاه بازپرسی) و پیش از صدور فرمان راندنشان به‌سوی آتش رخ می‌دهد.

و گفته شده است: مراد، راندنِ آنان به‌سوی خودِ آتش است، و ممکن است دو بار علیه آنان گواهی خواسته شود: یک بار در موقف (ایستگاه بازپرسی) و بار دیگر بر لبهٔ دوزخ؛ امّا این سخن، چنان‌که می‌بینی، نادرست و بی‌مبناست.

و بنا بر آنچه گفته‌اند، مقصود از «دشمنان خدا»، تکذیب‌کنندگان پیامبر (ص) از میان مشرکان قوم او هستند، نه عموم کافران؛ دلیل آن هم این سخن آیندهٔ الهی است که: « وَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ » (و حکم [عذاب] بر آنان در میان امت‌هایی از جن و انس که پیش از ایشان گذشتند، محقق گردید؛ فصلت: ۲۵).