تفسیر آیهٔ ۲۶ سورهٔ غافر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونِي أَقْتُلْ مُوسيٰ وَ لْيَدْعُ رَبَّهُ » (و فرعون گفت: مرا واگذارید تا موسی را بکشم، و او پروردگارش را بخواند...) تا آخر آیه. عبارت « ذَرُونِي » یعنی مرا واگذارید؛ خطابی است که او بزرگان درباری‌اش را با آن مخاطب قرار می‌دهد، و این تعبیر نشان می‌دهد در آنجا گروهی بودند که به او پیشنهاد می‌کردند موسی را نکشد و از او دست بدارد، همان‌گونه که این کلام خدای متعال بدان اشاره دارد: «قٰالُوا أَرْجِهْ وَ أَخٰاهُ» (گفتند: کار او و برادرش را به تأخیر انداز) (شعراء: ۳۶).

و سخن او که گفت: « وَ لْيَدْعُ رَبَّهُ » (و او پروردگارش را بخواند!) سخنی است که از روی خودبزرگ‌بینی و سرکشی بر زبان آورد؛ می‌گوید: مرا رها کنید تا او را بکشم و بگذارید او پروردگارش را به یاری بخواند تا اگر می‌تواند، او را از دست من نجات دهد و از کشته‌شدن برهاند!

و سخن فرعون که گفت: « إِنِّي أَخٰافُ أَنْ يُبَدِّلَ دِينَكُمْ أَوْ أَنْ يُظْهِرَ فِي الْأَرْضِ الْفَسٰادَ » (من می‌ترسم آیین شما را دگرگون سازد یا در این سرزمین فساد برپا کند)، دلیلی برای تصمیم او بر کشتن موسی است؛ و بیان کرده است که از دو جهت بر آنان بیم دارد: از جهت دینشان و از جهت دنیایشان. از جهت دینشان ــ که همان بت‌پرستی بود ــ از آن بیم داشت که موسی آن را دگرگون سازد و پرستش خدای یگانه را جایگزینش کند؛ و از جهت دنیایشان بیم داشت که کار موسی بالا گیرد، قدرتمند شود، پیروانش بسیار گردند و آشکارا دست به نافرمانی و مخالفت بزنند، و در نتیجه کار به نزاع، جنگ و از میان رفتن امنیت بینجامد.

بحث روایی

در کتاب «علل‌الشرائع» به سند خود از اسماعیل بن منصور ابی‌زیاد، از مردی، از امام صادق (ع) روایت کرده است که دربارهٔ سخن فرعون: « ذَرُونِي أَقْتُلْ مُوسيٰ » (مرا واگذارید تا موسی را بکشم) [پرسید]: چه چیزی مانع او می‌شد؟ امام فرمود: پاک‌زادگی‌اش مانع او شد؛ چرا که پیامبران و فرزندان پیامبران را جز حرام‌زادگان نمی‌کشند.