تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ غافر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « ذٰلِكُمْ بِأَنَّهُ إِذٰا دُعِيَ اللّٰهُ وَحْدَهُ كَفَرْتُمْ وَ إِنْ يُشْرَكْ بِهِ تُؤْمِنُوا » (این بدان سبب است که چون خدا به یگانگی خوانده می‌شد، کفر می‌ورزیدید، و اگر برای او شریک آورده می‌شد، باور می‌کردید) تا آخر آیه؛ این خطابی سخت‌گیرانه به کافران است که جایگاه بیان آن در روز قیامت است، و این احتمال نیز هست که جایگاهش در دنیا باشد و با انگیزهٔ بازداشتن آنان از شرک، چنین مورد خطاب قرار گرفته باشند.

اشاره با تعبیر « ذٰلِكُمْ » (این عذاب شما)، به سختی و شدتی است که گرفتارش هستند. عبارت « وَ إِنْ يُشْرَكْ بِهِ » (و اگر برای او شریک آورده شود) بر استمرار دلالت دارد، و سخن برای بیان لجاجت آنان در برابر حق و دشمنی‌شان با یکتاپرستیِ خدای متعال آمده است؛ ازاین‌رو، به هر چیزی که نشانی از توحید در آن پیدا باشد کفر می‌ورزند و به هر چیزی که نشانه‌ای از شرک داشته باشد ایمان می‌آورند. آنان برای خدا هیچ حقی قائل نیستند و هیچ حریمی نگه نمی‌دارند؛ پس خدای پاک و منزه نیز رحمتش را بر آنان حرام می‌سازد و در داوری‌اش دربارهٔ آنان هیچ ملاحظه‌ای روا نمی‌دارد.

با همین معناست که جملهٔ « فَالْحُكْمُ لِلّٰهِ الْعَلِيِّ الْكَبِيرِ » (پس داوری از آنِ خدای والامرتبه و بزرگ است) به آغاز آیه پیوند می‌خورد و از آن نتیجه گرفته می‌شود؛ گویی گفته شده است: حال که شما یک‌باره از خدا بریدید و به هرچه او اراده کرده کفر ورزیدید و به هرچه ناپسند می‌دارد ایمان آوردید، او نیز پیوندش را با شما قطع می‌کند و درباره‌تان هرگونه بخواهد حکم می‌راند، بی‌آنکه کمترین ملاحظه‌ای برای حالتان داشته باشد.

بنابراین، این آیه در معنای این سخن پروردگار است: «نَسُوا اللّٰهَ فَنَسِيَهُمْ» (خدا را فراموش کردند، پس خدا نیز آنان را به فراموشی سپرد؛ توبه: ۶۷).

و این جمله، یعنی فرمودهٔ « فَالْحُكْمُ لِلّٰهِ الْعَلِيِّ الْكَبِيرِ »، هرچند فی‌نفسه معنایی عام دارد، به مقتضای سیاق خاص است؛ و در آن تهدیدی نهفته که با پایان‌یافتن به دو نامِ «علیّ» (والامقام) و «کبیر» (بزرگ)، تأکید بیشتری می‌یابد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷ تا ۱۲ با هم

چون خدای سبحان تکذیبِ کافران و ستیزه‌جوییِ باطل آنان را در برابر آیات الهی یادآور شد، و گوشزد فرمود که آنان نه می‌توانند خدا را درمانده کنند و نه از یاد رفته‌اند، بلکه در این دعوت منظور و مورد توجه‌اند، و این توجه به آنان برای آن است که [از مؤمنان] جدا و متمایز گردند تا سخنِ عذاب بر آنان حتمی شود و کیفر بینند، بار دیگر به آغاز کلام بازگشت؛ همان‌جا که اشاره کرده بود فرود آمدن کتاب و برپایی این دعوت، برای آمرزش گروهی و پذیرش توبهٔ آنان، و نیز کیفر دادن به گروهی دیگر است. ادامه در متن کامل