تفسیر آیهٔ ۷۴ سورهٔ نساء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «فَلْيُقٰاتِلْ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ» (پس باید کسانی در راه خدا پیکار کنند که می‌فروشند...). در مجمع‌البیان فرموده است: «گفته می‌شود «شَرَيْتُ» یعنی فروختم، و «اشْتَرَيْتُ» یعنی خریدم». بنابراین مقصود از این‌که زندگی دنیا را با آخرت می‌فروشند، آن است که حیات دنیای خود را می‌فروشند و آن را با آخرت معاوضه می‌کنند.

این آیه نتیجه‌گیری از تشویق‌های گذشته به جهاد و نکوهش کسانی است که در بیرون رفتن به سوی جنگ کندی می‌ورزند؛ از این رو در آن، ترغیب به پیکار در راه خدا با یادآوری این نکته تازه می‌شود که همهٔ این افراد مؤمن‌اند و با تسلیم شدن در برابر خدای متعال، زندگی دنیا را به آخرت فروخته‌اند؛ چنان‌که می‌فرماید: «إِنَّ اللّٰهَ اشْتَرىٰ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوٰالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ» (توبه: ۱۱۱؛ همانا خدا از مؤمنان جان‌ها و مال‌هایشان را به بهای این‌که بهشت برای آنان باشد خریده است). سپس با کلام خود: «وَ مَنْ يُقٰاتِلْ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ...» (و هر کس در راه خدا بجنگد...)، صراحتاً به فایدهٔ نیکوی پیکار اشاره فرمود که در هر حال، پاداشی بزرگ خواهد بود.

پس روشن ساخت که فرجام رزمنده در راه خدا به یکی از دو عاقبتِ پسندیده ختم می‌شود: کشته‌شدن در راه خدا، یا چیره شدن بر دشمن خدا؛ و او در هر صورت پاداشی بزرگ دارد. و احتمال سوم — یعنی شکست و فرار — را ذکر نکرد، تا اشاره‌ای باشد به این‌که رزمندهٔ در راه خدا هرگز شکست نمی‌خورد.

و کشته‌شدن (شهادت) را بر پیروزی مقدّم داشت، زیرا ثوابِ آن فراوان‌تر و پایدارتر است؛ چراکه رزمندهٔ پیروز بر دشمن خدا، گرچه پاداش بزرگی برایش ثبت می‌شود، اما در معرض خطر حَبْط (تباه شدن اعمال نیک) بر اثر ارتکاب برخی کارهایی است که نیکی‌ها را بر باد می‌دهند و بدی را به دنبال نیکی می‌آورند؛ بر خلاف شهادت، که پس از آن حیاتی جز زندگی آخرت نیست. بنابراین شهیدِ در راه خدا پاداش بزرگش را به صورت قطعی و کامل دریافت می‌کند، اما دریافت پاداش رزمندهٔ پیروز در راه خدا، مراقبت‌شده و مشروط [به فرجام اعمالش] باقی می‌ماند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان آیات

تفسیر آیه‌های ۷۱ تا ۷۶ با هم

این آیات نسبت به آیاتِ پیش از خود — همان‌طور که می‌بینید — به منزلهٔ «ذی‌المقدمه» (مقصود اصلی) در برابر «مقدمه» است و مؤمنان را به جهاد در راه خدا برمی‌انگیزد و تشویق می‌کند. ادامه در متن کامل