تفسیر آیهٔ ۱۳۱ سورهٔ نساء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَقَدْ وَصَّيْنَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتٰابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ إِيّٰاكُمْ أَنِ اتَّقُوا اللّٰهَ» (و به‌یقین به کسانی که پیش از شما کتاب آسمانی داده شده‌اند و نیز به خود شما سفارش کردیم که از خدا پروا بدارید). این آیه، تأکیدی است بر دعوت آنان به رعایت خصلت تقوا در تمام مراحل زندگی زناشویی و در هر حال، و اینکه در رها کردنِ تقوا، کفران نعمت خدا نهفته است؛ زیرا تقوایی که از فرمان‌برداریِ خدا حاصل می‌شود، چیزی جز سپاسگزاری بر نعمت‌های او نیست، یا از آن‌رو که رها کردن تقوای الهی، خاستگاهی جز کفر ندارد؛ خواه کفری آشکار باشد چنان‌که در کافران و مشرکان است، یا کفری نهفته و پوشیده، آن‌گونه که در گناهکاران مؤمن وجود دارد.

با آنچه بیان کردیم، معنای این سخن او روشن می‌شود که: «وَ إِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلّٰهِ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي الْأَرْضِ» (و اگر کفر ورزید، پس بی‌گمان آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است از آنِ خداست)؛ یعنی اگر آنچه را به شما و پیشینیانتان سفارش کردیم پاس ندارید و این وصیت را تباه کنید و پروا پیشه نسازید — که این خود کفر به خداست یا از کفر به خدا سرچشمه می‌گیرد — چنین کاری به خدای پاک و منزه زیانی نمی‌رساند؛ چراکه او نیازی به شما و به تقوایتان ندارد، و آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ اوست، و خدا همواره بی‌نیاز و ستوده است.

می‌گویم: بار اول، بیان دلیل برای «وَ كٰانَ اللّٰهُ وٰاسِعاً حَكِيماً» (و خدا همواره گشایشگری داناست) است. بار دوم، در جایگاه جوابِ شرط در جملهٔ «وَ إِنْ تَكْفُرُوا» (و اگر کفر ورزید) نشسته است که در تقدیر چنین بوده: «اگر کفر ورزید، پس او از شما بی‌نیاز است»، و نیز دلیلی برای همان جواب است که معنایش در جملهٔ «وَ كٰانَ اللّٰهُ غَنِيًّا حَمِيداً» (و خدا همواره بی‌نیاز و ستوده است) آشکار شده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۳۰ و ۱۳۱ با هم

و این سخن او که: «وَ كٰانَ اللّٰهُ وٰاسِعاً حَكِيماً وَ لِلّٰهِ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي الْأَرْضِ» (و خدا همواره گشایشگری داناست، و آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است از آنِ خداست)، بیان دلیل برای حکمی است که در «يُغْنِ اللّٰهُ كُلاًّ مِنْ سَعَتِهِ» (خداوند هر یک را با توانگری و گشایش خویش بی‌نیاز می‌سازد) آمده است.

تفسیر آیه‌های ۱۳۱ و ۱۳۲ با هم

اگر بگویی: وجه تکرار این سخن چیست که: «لِلّٰهِ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي الْأَرْضِ» (آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است از آنِ خداست)؟ چراکه این عبارت سه بار آورده شده است.