تفسیر آیهٔ ۱۲۰ سورهٔ نساء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «يَعِدُهُمْ وَ يُمَنِّيهِمْ وَ مٰا يَعِدُهُمُ الشَّيْطٰانُ إِلاّٰ غُرُوراً» (به آنان وعده می‌دهد و به آرزوها سرگرمشان می‌سازد، و شیطان جز فریب وعده‌ای به آنان نمی‌دهد). ظاهر سیاق نشان می‌دهد که این جمله، تعلیلی است برای سخن آیهٔ گذشته که فرمود: «فَقَدْ خَسِرَ خُسْرٰاناً مُبِيناً» (بی‌تردید زیانی آشکار کرده است)؛ و چه زیانی آشکارتر از زیان کسی که سعادت حقیقی و کمال آفرینش را با وعده‌های دروغین و آرزوهای واهی معاوضه کند؟! چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمٰالُهُمْ كَسَرٰابٍ بِقِيعَهٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مٰاءً حَتّٰي إِذٰا جٰاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئاً وَ وَجَدَ اللّٰهَ عِنْدَهُ فَوَفّٰاهُ حِسٰابَهُ وَ اللّٰهُ سَرِيعُ الْحِسٰابِ»؛ «و کسانی که کفر ورزیدند، اعمالشان چون سرابی در بیابانی هموار است که تشنه آن را آب می‌پندارد، تا چون بدان رسد چیزی نیابد و خدا را نزد آن بیابد و حسابش را تمام بپردازد، و خدا سریع‌الحساب است» (نور: ۳۹).

«وعده‌ها» همان وسوسه‌های بی‌واسطهٔ شیطانی است، و «آرزوها» چیزهایی هستند که از وسوسه‌های او ریشه می‌گیرند و پندار و خیال از آن‌ها لذت می‌برد؛ به همین دلیل فرمود: «وَ مٰا يَعِدُهُمُ الشَّيْطٰانُ إِلاّٰ غُرُوراً»؛ پس چنان‌که پیداست، تنها وعده را فریب دانست نه آرزو افکندن را.