تفسیر آیهٔ ۶۶ سورهٔ زمر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « بَلِ اللّٰهَ فَاعْبُدْ وَ كُنْ مِنَ الشّٰاكِرِينَ » (بلکه تنها خدا را بندگی کن و از سپاسگزاران باش). این جمله، روی‌گردانی (اِضراب) از نهیی است که از کلام پیشین فهمیده می‌شد؛ گویی گفته شده است: پس غیر خدا را عبادت مکن، بلکه تنها خدا را بپرست. مقدّم داشتن نام جلاله (الله) نیز برای رساندن معنای حصر (انحصار بندگی به خدا) است.

حرف «فاء» در « فَاعْبُدْ » (پس بندگی کن)، بنا بر آنچه گفته‌اند، برای تأکید افزوده شده است؛ و برخی نیز گفته‌اند که فاء جزاست و شرطِ آن حذف شده و تقدیر کلام چنین است: «بلکه اگر پرستش‌کننده‌ای یا خردمندی، تنها خدا را بپرست».

و سخن او: « وَ كُنْ مِنَ الشّٰاكِرِينَ » (و از سپاسگزاران باش)؛ یعنی با بندگیِ او، از کسانی باش که وی را در برابر نعمت‌هایش—که بر یگانگی‌اش در پروردگاری و معبودیت دلالت دارند—سپاس می‌گزارند. و پیش از این در تفسیر سخن خدای متعال: «وَ سَيَجْزِي اللّٰهُ الشّٰاكِرِينَ» (آل‌عمران: ۱۴۴؛ و خدا به‌زودی سپاسگزاران را پاداش می‌دهد) و سخن او: «وَ لاٰ تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شٰاكِرِينَ» (اعراف: ۱۷؛ و بیشترشان را سپاسگزار نمی‌یابی) گذشت این‌که مصداق سپاسگزاران به معنای حقیقی کلمه، همان «مُخلَصین» (با فتح لام؛ بندگان خالص‌شده برای خدا) هستند؛ پس به آنجا رجوع کن.