تفسیر آیهٔ ۴۵ سورهٔ زمر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِذٰا ذُكِرَ اللّٰهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَهِ » (و چون خدا به یگانگی یاد شود، دل‌های کسانی که به آخرت ایمان ندارند بیزار و منقبض می‌گردد...). مقصود از یاد کردنِ خدای متعال به یگانگی، این است که فقط نامِ او برده شود بی‌آنکه یادی از معبودانشان به میان آید؛ و یکی از مصادیق آن گفتنِ «لا إله إلا الله» (هیچ معبودی جز خدا نیست) است. و «اشمئزاز» به معنای گرفتگی دل و رمیدن و بیزاری از چیزی است.

اینکه در توصیفِ آنان به ایمان نداشتن به آخرت اشاره شده، از آن روست که ریشهٔ اصلیِ اشمئزاز و بیزاریِ آنان همین است؛ زیرا اگر به آخرت و اینکه به سوی خدا بازمی‌گردند تا پاداش و کیفر کردارشان را بدهد باور داشتند، تنها او را بندگی می‌کردند نه معبودانِ خود را، و از یاد کردنِ او به تنهایی و یگانگی رویگردان نمی‌شدند.

و این کلام پروردگار: « وَ إِذٰا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذٰا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ » (و چون کسانی که جز او هستند یاد شوند، ناگهان شادمان می‌گردند)، مقصود از «الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ» معبودانِ آنان است. و «استبشار» به معنای شادمانیِ دل است به گونه‌ای که اثرِ آن در چهره آشکار شود.