تفسیر آیهٔ ۶۲ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

پس این سخن که: « أَ ذٰلِكَ خَيْرٌ نُزُلاً أَمْ شَجَرَهُ الزَّقُّومِ » (آیا آن برای پذیرایی بهتر است یا درخت زقّوم؟)، اشاره با واژهٔ «ذٰلِك» (آن) به همان روزیِ ارجمندی است که پیش‌تر یاد شد و برای ورود اهل بهشت آماده گردیده است. و «نُزُل» (با دو ضمه: نُـزُل) چیزی مانند میوه‌ها و جز آن است که برای ورود مهمان آماده می‌کنند و هنگام ورود به او پیشکش می‌نمایند.

و «زقوم»—بر پایهٔ آنچه گفته‌اند—نام درختی با برگ‌های ریز، تلخ و بدبو است که شیره‌ای دارد و هرگاه به بدن انسانی برسد، متورم می‌شود. این درخت در تِهامه و سرزمین‌های خشک و بی‌گیاه هم‌جوار با بیابان می‌روید، و درختی که در آیه با آن اوصاف توصیف شده، بدان نام‌گذاری شده است. و گفته‌اند: قریش آن را نمی‌شناخت؛ و این مطلب در «بحث روایی» خواهد آمد.

و واژهٔ «خیر» در آیه، به معنای وصف است نه تفضیل (برتری دادن)، زیرا در زقّوم اصلاً هیچ خیری وجود ندارد؛ بنابراین، مانند این سخن اوست: «مٰا عِنْدَ اللّٰهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ» (آنچه نزد خداست از سرگرمی بهتر است؛ جمعه: ۱۱). و آیه بر پایهٔ آنچه سیاق اقتضا می‌کند، از سخنان خدای متعال است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶۲ تا ۷۰ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « أَ ذٰلِكَ خَيْرٌ نُزُلاً أَمْ شَجَرَهُ الزَّقُّومِ -إلي قوله- يُهْرَعُونَ » (آیا آن برای پذیرایی بهتر است یا درخت زقّوم؟ ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۶۲ و ۶۳ با هم

و در «مجمع‌البیان» دربارهٔ سخن خدای متعال: « شَجَرَهُ الزَّقُّومِ » (صافات: ۶۲) روایت شده است که چون قریش این آیه را شنیدند گفتند: ما چنین درختی را نمی‌شناسیم. ابن‌زِبَعری گفت: «زقّوم» در زبان بربرها خرما و کَره است (و در روایتی: در زبان اهل یمن). پس ابوجهل به کنیزش گفت: «ای کنیز، برای ما زقّوم بیاور!» و کنیز برایش خرما و کره آورد. آن‌گاه به یارانش گفت: «از همین چیزی که محمد شما را با آن می‌ترساند بخورید! او گمان می‌کند آتش درخت می‌رویاند، در حالی که آتشْ درخت را می‌سوزاند!» پس خدای پاک و منزه نازل فرمود: « إِنّٰا جَعَلْنٰاهٰا فِتْنَهً لِلظّٰالِمِينَ » (صافات: ۶۳؛ ما آن را مایۀ آزمایش و فتنه‌ای برای ستمکاران قرار دادیم).

می‌گویم: این معنا با سندها و راه‌های متعددی روایت شده است.