تفسیر آیهٔ ۵۲ سورهٔ سبا

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالُوا آمَنّٰا بِهِ وَ أَنّٰي لَهُمُ التَّنٰاوُشُ مِنْ مَكٰانٍ بَعِيدٍ » (و گفتند: به آن ایمان آوردیم! و چگونه از جایی دور دستیابی [به ایمان] برایشان ممکن باشد؟!). «تَناوُش» به معنای تناول (دست‌یافتن و برگرفتن) است، و ضمیر «بِهِ» بنا بر آنچه از سیاق برمی‌آید، به قرآن بازمی‌گردد.

و مراد از این‌که آنان در «مکانی دور» هستند، این است که در عالم آخرت قرار دارند؛ جهانی که سرای تحقق و تعیین پاداش و کیفر است. و این سرا، دورترین فاصله را از جهان دنیا دارد؛ دنیایی که سرای عمل و جایگاه اندوختن با اختیار بود. و اکنون برای آنان غیب به شهود و عیان، و شهود به غیب دگرگون گشته است، چنان‌که آیه‌ی بعد به آن اشاره می‌کند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۲ و ۵۳ با هم

معنای این دو آیه چنین است: و مشرکان هنگامی که گرفتار شدند، گفتند: به آن حقیقت که قرآن است ایمان آوردیم! اما از مکانی دور، یعنی آخرت، چگونه دسترسی به ایمان بدان برایشان ممکن خواهد بود ــ ایمانی که سودمند افتد و مایه‌ی نجات شود؟! در حالی که پیش از این در دنیا بدان کفر ورزیدند و از جایی دور، یعنی دنیا، حقایق آخرت را با گمان‌ها و پندارهای واهی انکار می‌کردند.

تفسیر آیه‌های ۵۱ تا ۵۴ با هم

بدان آنچه در تفسیر این چهار آیه آوردیم، بر اساس برداشتی است که ظاهر سیاق به دست می‌دهد؛ در حالی که روایات فراوانی از طریق شیعه و اهل‌سنت نقل شده است که این آیات به فرو رفتن سپاه سفیانی در سرزمین بیداء (خسف بیداء) نظر دارند، و این واقعه از نشانه‌های پیوسته به ظهور امام مهدی (ع) است. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۵۱، ۵۲ و ۵۴ با هم

پس چون [حضرت] به سرزمین بیداء رسد، سپاه سفیانی به‌سوی او بیرون می‌آید؛ آن‌گاه خدای عزوجل به زمین فرمان می‌دهد تا پاهایشان را فرو کشد؛ و این همان سخن خدای عزوجل است: « وَ لَوْ تَريٰ إِذْ فَزِعُوا فَلاٰ فَوْتَ-وَ أُخِذُوا مِنْ مَكٰانٍ قَرِيبٍ وَ قٰالُوا آمَنّٰا بِهِ » (و اگر ببینی هنگامی را که هراسان شوند و گریزی نباشد و از جایی نزدیک گرفتار شوند و گویند: به او ایمان آوردیم [سبأ: ۵۱-۵۲])، یعنی به قائم آل محمد (ع)؛ « وَ أَنّٰي لَهُمُ التَّنٰاوُشُ مِنْ مَكٰانٍ بَعِيدٍ وَ حِيلَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ مٰا يَشْتَهُونَ » (و چگونه از جایی دور دسترسی [به ایمان] برایشان ممکن باشد؟ و میان آنان و آنچه آرزو دارند جدایی افکنده می‌شود [سبأ: ۵۲-۵۴])، یعنی این‌که عذاب نشوند؛ « كَمٰا فُعِلَ بِأَشْيٰاعِهِمْ » (همان‌گونه که پیش از این با همتایانشان رفتار شد [سبأ: ۵۴])، یعنی با تکذیب‌کنندگانی که پیش از آنان بودند و هلاک شدند؛ « مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كٰانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ » (چرا که آنان پیش‌تر در شکی سخت و تردیدافکن بودند [سبأ: ۵۴]).»