تفسیر آیهٔ ۵۴ سورهٔ سبا

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ حِيلَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ مٰا يَشْتَهُونَ كَمٰا فُعِلَ بِأَشْيٰاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كٰانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ » (و میان آنان و آنچه بدان میل داشتند جدایی انداخته شد، همان‌گونه که پیش از این با همتایانشان چنین شد؛ چرا که آنان در شکی تردیدافکن بودند). ظاهر سیاق نشان می‌دهد که مراد از «مَا يَشْتَهُونَ» (آنچه بدان میل دارند)، لذت‌های مادیِ دنیوی است که با مرگ میان آنان و آن لذت‌ها فاصله می‌افتد. و مراد از «أَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ» (همتایانشان پیش از این)، امثال و نظیرانِ آنان از امت‌های گذشته، یا هم‌کیشان و هم‌مسلکانِ ایشان است. و این فرموده‌اش: « إِنَّهُمْ كٰانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ » (چرا که آنان در شکی تردیدافکن بودند)، بیان علت برای سخن پیشین است که فرمود: « كَمٰا فُعِلَ » (همان‌گونه که عمل شد...).

معنای آیه چنین است: میان مشرکانی که گرفتار عذاب شده‌اند و آنچه از لذت‌های دنیا آرزو دارند، جدایی افتاد؛ همان‌گونه که پیش از این با همتایانشان از مشرکانِ امت‌های گذشته رفتار شد، چراکه آنان درباره حق یا آخرت در شکی تردیدآفرین بودند و به همین دلیل بر پایه گمان، سخن ناسنجیده می‌گفتند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۱ تا ۵۴ با هم

بدان آنچه در تفسیر این چهار آیه آوردیم، بر اساس برداشتی است که ظاهر سیاق به دست می‌دهد؛ در حالی که روایات فراوانی از طریق شیعه و اهل‌سنت نقل شده است که این آیات به فرو رفتن سپاه سفیانی در سرزمین بیداء (خسف بیداء) نظر دارند، و این واقعه از نشانه‌های پیوسته به ظهور امام مهدی (ع) است. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۵۱، ۵۲ و ۵۴ با هم

پس چون [حضرت] به سرزمین بیداء رسد، سپاه سفیانی به‌سوی او بیرون می‌آید؛ آن‌گاه خدای عزوجل به زمین فرمان می‌دهد تا پاهایشان را فرو کشد؛ و این همان سخن خدای عزوجل است: « وَ لَوْ تَريٰ إِذْ فَزِعُوا فَلاٰ فَوْتَ-وَ أُخِذُوا مِنْ مَكٰانٍ قَرِيبٍ وَ قٰالُوا آمَنّٰا بِهِ » (و اگر ببینی هنگامی را که هراسان شوند و گریزی نباشد و از جایی نزدیک گرفتار شوند و گویند: به او ایمان آوردیم [سبأ: ۵۱-۵۲])، یعنی به قائم آل محمد (ع)؛ « وَ أَنّٰي لَهُمُ التَّنٰاوُشُ مِنْ مَكٰانٍ بَعِيدٍ وَ حِيلَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ مٰا يَشْتَهُونَ » (و چگونه از جایی دور دسترسی [به ایمان] برایشان ممکن باشد؟ و میان آنان و آنچه آرزو دارند جدایی افکنده می‌شود [سبأ: ۵۲-۵۴])، یعنی این‌که عذاب نشوند؛ « كَمٰا فُعِلَ بِأَشْيٰاعِهِمْ » (همان‌گونه که پیش از این با همتایانشان رفتار شد [سبأ: ۵۴])، یعنی با تکذیب‌کنندگانی که پیش از آنان بودند و هلاک شدند؛ « مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كٰانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ » (چرا که آنان پیش‌تر در شکی سخت و تردیدافکن بودند [سبأ: ۵۴]).»