تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ احزاب

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اُدْعُوهُمْ لِآبٰائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللّٰهِ » (آنان را به پدرانشان نسبت دهید که این نزد خدا عادلانه‌تر است) تا آخر آیه. حرف «لام» در « لِآبٰائِهِمْ » برای اختصاص است؛ یعنی آنان را در حالی بخوانید که به پدرانِ خود اختصاص دارند؛ به این معنا که ایشان را به پدران خودشان منسوب کنید. و دربارهٔ این سخن:

« هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللّٰهِ » (این نزد خدا عادلانه‌تر است)، ضمیر به مصدری بازمی‌گردد که از « اُدْعُوهُمْ » (آنان را نسبت دهید) فهمیده می‌شود؛ همانند این فرموده:

« اِعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْويٰ » (عدالت ورزید که آن به پرهیزگاری نزدیک‌تر است)؛ و «أقسط» صیغهٔ تفضیل (اسم برتر) از «قِسط» به معنای عدل و دادگری است.

و معنا این است: هنگامی که آنان را فرامی‌خوانید، به پدرانشان نسبت دهید؛ زیرا خواندنِ آنان به نام پدرانشان نزد خدا عادلانه‌تر است.

و سخن پروردگار: « فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبٰاءَهُمْ فَإِخْوٰانُكُمْ فِي الدِّينِ وَ مَوٰالِيكُمْ » (اگر پدرانشان را نمی‌شناسید، برادران دینی و موالیِ شمایند)؛ مقصود از ندانستن، نشناختنِ شخص و هویتِ پدرانشان است. «موالی» همان اولیا (هم‌پیمانان و نزدیکان) هستند؛ و معنا این است: اگر پدرانشان را نمی‌شناسید، آنان را به غیر پدرانشان نسبت ندهید، بلکه بر پایهٔ برادری و پیوندِ دینی صدایشان بزنید.

و سخن پروردگار: « لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنٰاحٌ فِيمٰا أَخْطَأْتُمْ بِهِ وَ لٰكِنْ مٰا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ » (در آنچه به خطا انجام داده‌اید گناهی بر شما نیست، ولی در آنچه دل‌هایتان قصد کرده گناه هست)؛ یعنی در خطایی که از روی سهو یا فراموشی از شما سر زده و آنان را به غیر پدرانشان خوانده‌اید گناهی بر شما نیست، ولی آنچه دل‌هایتان به عمد قصد کرده گناه است، یا اینکه: در تعمدِ دل‌هایتان به این کار، گناه وجود دارد.

و سخن او: « وَ كٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِيماً » (و خداوند همواره آمرزنده و مهربان است)، به همان خطایی بازمی‌گردد که رخ داده است.