تفسیر آیهٔ ۳۸ سورهٔ احزاب

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « مٰا كٰانَ عَلَي النَّبِيِّ مِنْ حَرَجٍ فِيمٰا فَرَضَ اللّٰهُ لَهُ » (بر پیامبر در آنچه خدا برایش مقرر کرده هیچ مضیقه‌ای نیست) تا آخر آیه. «فرض» به معنای تعیین و سهم قرار دادن است؛ می‌گویند: «فَرَضَ لَهُ كَذَا» یعنی آن را برایش تعیین کرد و سهم او قرار داد. و گفته شده در اینجا به معنای مباح کردن و اجازه دادن است. «حَرَج» نیز به معنای زحمت و تنگی است، و مقصود از نفیِ حرج، نفیِ سبب آن یعنی نفیِ بازداشتن از چیزی است که خدا برایش مقرر داشته است.

و معنای آیه چنین است: هیچ بازدارندگی و منعی بر پیامبر در آنچه خدا برایش معین یا مباح کرده نبوده است تا به سبب آن، دچار تنگی و مضیقه‌ای شود.

و این سخن خداوند: « سُنَّهَ اللّٰهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ » (این سنت خدا در میان پیشینیان نیز بوده است) اسمی است که در جایگاه مصدر نشسته و مفعول مطلق است؛ در تقدیر چنین بوده: «سَنَّ اللّٰهُ ذٰلِكَ سُنَّةً» (خداوند این شیوه را سنت نهاد). و مقصود از «الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ» (کسانی که پیش‌تر درگذشتند)، همان پیامبران و رسولان گذشته‌اند، به قرینهٔ جملهٔ بعد که می‌فرماید: « اَلَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسٰالاٰتِ اللّٰهِ » (کسانی که پیام‌های خدا را می‌رسانند).

و فرموده است: « وَ كٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ قَدَراً مَقْدُوراً » (و فرمان خدا همواره سنجیده و مقدر بوده است)؛ یعنی خداوند از نزد خود برای هر کسی آنچه را متناسب با حال اوست اندازه می‌گیرد و مقدر می‌سازد. و پیامبران هرگز از آنچه خداوند مقدر فرموده و برای دیگران مباح کرده منع نشده‌اند، تا پیامبر (ص) از برخی امور مقدر و مباح بازداشته شود.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۶ تا ۴۰ با هم

منظور از این آیات، یعنی عبارت « وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِ -إلي قوله- وَ كٰانَ اللّٰهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيماً » (و [به یاد آور] آن‌گاه که به آن کس که خدا به او نعمت داده بود... ادامه در متن کامل