تفسیر آیهٔ ۱۰ سورهٔ لقمان

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

سپس در مرحلهٔ سوم، او را چنین وصف فرمود که تدبیرگرِ امور آسمان، زمین، گیاهان، حیوانات و انسان‌هاست؛ زیرا خودْ آفریدگار آن‌هاست، بنابراین حق دارد که به این مؤمنان وعدهٔ بهشت دهد و آن گمراهان را به عذاب تهدید کند، و این همان سخن اوست که: « خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهٰا » (آسمان‌ها را بی‌هیچ ستونی که آن را ببینید آفرید...).

خدای متعال می‌فرماید: « خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهٰا » (آسمان‌ها را بدون ستون‌هایی که ببینید آفرید)... در تفسیر این سخن خدای متعال: «اللّٰهُ الَّذِي رَفَعَ السَّمٰاوٰاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهٰا» (رعد: ۲) گذشت که عبارتِ « تَرَوْنَهٰا » (می‌بینیدشان) می‌تواند قید توضیحی باشد؛ یعنی شما آسمان‌ها را می‌بینید در حالی که ستونی ندارند. همچنین می‌تواند قید احترازی باشد؛ یعنی آن‌ها را بدون ستون‌های دیدنی آفرید، تا اشاره‌ای باشد به اینکه ستون‌هایی نادیدنی وجود دارند.

و این سخن او که: « وَ أَلْقيٰ فِي الْأَرْضِ رَوٰاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ »؛ یعنی در زمین کوه‌هایی استوار و پابرجا افکند تا شما را نلرزاند و مضطرب نسازد، و در این تعبیر اشاره‌ای است به اینکه میان کوه‌ها و زمین‌لرزه‌ها پیوندی مستقیم وجود دارد.

و این سخن او که: « وَ بَثَّ فِيهٰا مِنْ كُلِّ دٰابَّهٍ »؛ یعنی در زمین از هر جنبنده‌ای که بر روی آن راه می‌رود، پراکند.

و این سخن او که: « وَ أَنْزَلْنٰا مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَأَنْبَتْنٰا فِيهٰا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ »؛ یعنی و از سمت بالا آبی فرستادیم که همان باران است، و در زمین از هر جفتِ گیاهیِ ارزشمند و پرفایده رویاندیم. در این تعبیر اشاره‌ای به جفت‌بودن (نر و مادگیِ) گیاهان است و سخن دربارهٔ آن در آیهٔ مشابه پیشین گذشت.

تغییر سیاق (التفات) در این آیه از حالت غایب به متکلم مع‌الغیر («ما»)، چنان‌که گفته شده برای اشاره به توجه و عنایت کامل به این امر است.

بحث روایی

و در همان کتاب، از پدرش، از حسین بن خالد از حضرت ابوالحسن، امام رضا (ع) روایت شده است که گفت: به آن حضرت عرض کردم:

«أخبرني عن قول الله تعالی: « وَ السَّمٰاءِ ذٰاتِ الْحُبُكِ »» (مرا از سخن خدای متعال آگاه کن که می‌فرماید: «سوگند به آسمانِ دارای چین‌وشکن‌ها و راه‌های به‌هم‌پیوسته»؛ ذاریات: ۷). فرمود: «هي محبوكه إلي الأرض» (آن به زمین پیوسته و بافته شده است) و انگشتانش را در هم افکند. عرض کردم: چگونه به زمین بافته شده است، در حالی که خداوند می‌فرماید: « رَفَعَ السَّمٰاوٰاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهٰا » (آسمان‌ها را بدون ستون‌هایی که ببینید برافراشت [رعد: ۲])؟ فرمود: «سبحان الله أ لیس یقول: « بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهٰا »؟» (منزه است خدا! مگر نمی‌فرماید: «بدون ستونی که آن را ببینید»؟) عرض کردم: آری. فرمود: «فثم عمد و لكن لا ترونها» (پس در آنجا ستون‌هایی هست، ولی شما آن‌ها را نمی‌بینید.)