تفسیر آیهٔ ۴۹ سورهٔ روم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِنْ كٰانُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمُبْلِسِينَ » (و هرچند پیش از آنکه [باران] بر آنان فرو ریزد، [آری] پیش از آن سخت نومید بودند). واژهٔ «ابلاس» به معنای:

ناامیدی و یأسِ شدید است.

ضمیر در « يُنَزَّلَ » به باران بازمی‌گردد و طبق گفتهٔ برخی، ضمیر در « مِنْ قَبْلِهِ » نیز چنین است. بر این اساس، تعبیر « مِنْ قَبْلِهِ » تأکیدی است بر سخن پیشین که فرمود: « مِنْ قَبْلِ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ »؛ و فایدهٔ این تأکید—بنا بر آنچه گفته‌اند—آگاه ساختن از دگرگونیِ بسیار سریعِ دل‌های آدمیان از نومیدی به شادمانی است؛ چراکه عبارتِ « مِنْ قَبْلِ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ » (پیش از آنکه بر آنان نازل شود) احتمالِ فاصلهٔ زمانیِ طولانی را در خود دارد، ازاین‌رو « مِنْ قَبْلِهِ » (پیش از آن) آمده است تا بر پیوستگیِ زمانی دلالت کند و آن احتمال را برطرف سازد.

در تفسیر کشاف آمده است که تعبیر « مِنْ قَبْلِهِ » از باب تکرار و تأکید است، همانند این کلام خدای متعال که می‌فرماید:

« فَكٰانَ عٰاقِبَتَهُمٰا أَنَّهُمٰا فِي النّٰارِ خٰالِدَيْنِ فِيهٰا » (پس فرجامِ کار آن دو این شد که هر دو در آتش‌اند و در آن جاودان خواهند ماند [حشر: ۱۷]). و معنای تأکید در اینجا نشان دادن این است که زمانِ بی‌بارانیِ آنان بسیار به درازا کشیده و دور شده بود؛ در نتیجه نومیدی‌شان ریشه دوانده و یأسشان استمرار یافته بود؛ ازاین‌رو شادمانی‌شان نیز درست به اندازهٔ اندوه و غصه‌ای بود که داشتند. [پایان کلام صاحب کشاف].

و گاه گفته شده است که ضمیر « مِنْ قَبْلِهِ » به فرستادنِ بادها برمی‌گردد؛ و معنا چنین است: «و هرچند پیش از آنکه باران بر آنان نازل شود—یعنی پیش از فرستادن بادها—قطعاً سخت نومید و دل‌مرده بودند».