تفسیر آیهٔ ۲۴ سورهٔ روم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مِنْ آيٰاتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ يُنَزِّلُ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهٰا » (و از نشانه‌های او این است که برق را مایهٔ بیم و امید به شما می‌نمایاند و از آسمان آبی فرو می‌فرستد و زمین را پس از مرگش با آن زنده می‌دارد...) [روم: ۲۴]. ظاهر آن است که فعل در جایگاه مصدر نشسته و ازاین‌رو با «أن» مصدریه آغاز نشده، چنان‌که کلام او در « أَنْ خَلَقَكُمْ » (که شما را آفرید) و « أَنْ خَلَقَ لَكُمْ » (که برای شما آفرید) با آن آغاز شده بود. به‌کاربردن فعل در جایگاه مصدر، اسلوب فصیحی در زبان عربی است و مَثَل مشهور عربیِ: «و تسمع بالمعيدي خير من أن تراه» (آوازهٔ مُعَیدی را بشنوی بهتر از آن است که او را ببینی) نیز بر همین شیوه حمل می‌شود؛ و حمل کلام خدای متعال بر این قاعده اشکالی ندارد، زیرا خداوند در آغاز این آیات از شیوه‌های گوناگون تعبیر بهره می‌برد، چنان‌که می‌فرماید:

و دربارهٔ عبارتِ « يُرِيكُمُ » این احتمال مطرح شده است که «أن» مصدریه حذف شده و در تقدیر «أن يُرِيَكمُ البرقَ» (اینکه آذرخش را به شما بنمایاند) باشد؛ و قرائتِ «يُرِيَكُم» با نصب نیز این احتمال را تأیید کرده است.

و احتمال داده شده که از باب حذف مضاف باشد و تقدیر آن: «وَ مِنْ آيَاتِهِ آيَةُ أَنْ يُرِيَكُمُ الْبَرْقَ» (و از نشانه‌های او نشانهٔ نمایاندن آذرخش به شماست) باشد؛ و نیز احتمال رفته که تقدیرش «وَ مِنْ آيَاتِهِ آيَةُ الْبَرْقِ» (و از نشانه‌های او نشانهٔ آذرخش است) باشد و سپس کلامْ از نو آغاز شده و آمده باشد: «يُرِيكُمُ الْبَرْقَ...»؛ و احتمال داده‌اند که « مِنْ آيٰاتِهِ » متعلق به « يُرِيكُمُ » باشد و تقدیر چنین شود:

«وَ يُرِيكُمْ مِنْ آيَاتِهِ الْبَرْقَ» (و از نشانه‌های خود، آذرخش را به شما می‌نمایاند)؛ و نیز این احتمال مطرح شده که « مِنْ آيٰاتِهِ » حال برای «الْبَرْقَ» باشد و تقدیر چنین باشد:

«وَ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ حَالَ كَوْنِ الْبَرْقِ مِنْ آيَاتِهِ» (و آذرخش را در حالی به شما می‌نمایاند که آذرخش از نشانه‌های اوست).

این‌ها وجوه گوناگونی است که دور بودنشان [از سیاق استوار کلام] بر تو پوشیده نیست؛ گذشته از آنکه برخی از آن‌ها، مانند دو وجه پایانی، سخن در این آیه را از هماهنگی با سیاق آیاتِ پیشین و نظیر آن بیرون می‌برد.

و عبارت « خَوْفاً وَ طَمَعاً »؛ یعنی برای ترس از صاعقه و امید به باران است؛ و سخن خدای متعال:

« وَ يُنَزِّلُ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهٰا » (و از آسمان آبی فرو می‌فرستد و زمین را پس از مرگش با آن زنده می‌کند)، تفسیرش بارها گذشت؛ و عبارت:

« إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ » (همانا در این امور برای گروهی که تعقل می‌کنند نشانه‌هایی است)؛ یعنی اهل خرد درمی‌یابند که در پسِ این مصلحت‌ها عنایتی نهفته است و پیشامدی تصادفی و بی‌هدف نیست.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۳ تا ۲۵ با هم

مانند: « مَنٰامُكُمْ »، « يُرِيكُمُ » و « أَنْ تَقُومَ ».

تفسیر آیه‌های ۲۰ تا ۲۵ با هم

نشانه‌های یادشده با این چیدمان آمده‌اند: از آغاز آفرینش و پیدایش انسان شروع شده، سپس به دسته‌بندی آنان به دو صنفِ نر و ماده پرداخته، آنگاه به پیوندِ هستی انسان با آسمان و زمین و گوناگونی زبان‌ها و رنگ‌هایشان اشاره کرده است، سپس تلاش در طلب روزی و آرامشِ خواب، آنگاه نشان‌دادن آذرخش و فروفرستادن باران‌ها را یادآور شده تا در نهایت به برپاییِ آسمان و زمین تا سرآمدی معین (اجل مسمی) می‌رسد تا آنچه از مدت زندگی برای این نوع انسانی مقدر شده کامل گردد و در پیِ آن رستاخیز رخ دهد؛ این بخشی از نکته‌هایی است که در ترتیب ذکر این آیات وجود دارد. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۲۱ تا ۲۴ با هم

پایان‌بندی‌های آیات (فواصل) یعنی عبارت‌های « يَتَفَكَّرُونَ » (می‌اندیشند)، « لِلْعٰالِمِينَ » (برای دانایان)، « يَسْمَعُونَ » (می‌شنوند) و « يَعْقِلُونَ » (خرد می‌ورزند) نیز بر همین ترتیب چیده شده‌اند؛ زیرا انسان ابتدا تفکر می‌کند و دانا می‌شود، سپس هنگامی که چیزی از حقایق را می‌شنود آن را فرامی‌گیرد و آنگاه با خرد درمی‌یابد؛ و خدا داناتر است. ادامه در متن کامل