تفسیر آیهٔ ۸۹ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ وَ أَصْلَحُوا» إلخ (مگر کسانی که پس از آن توبه کردند و اصلاح نمودند...)؛ یعنی به وادیِ صلاح وارد شدند، و مقصود این است که توبه‌شان نصوح (خالصانه و راستین) باشد، به‌گونه‌ای که چرکِ کفر را از آنان بشوید و باطنشان را با ایمان پاکیزه سازد. اما به‌جا آوردن کارهای شایسته، هرچند از لوازمی است که از این توبه سرچشمه می‌گیرد، ولی مقوّم (عنصر سازندهٔ) این توبه و رکنی از آن نیست و در آیه نیز دلالتی بر آن وجود ندارد.

و در سخن خدا: «فَإِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ» (چرا که خداوند آمرزنده و مهربان است)، علّت به جای معلول نشسته است و در تقدیر چنین است: «پس خداوند او را می‌آمرزد و به او رحم می‌کند، چرا که خداوند آمرزنده و مهربان است».

بحث روایی

آنچه از عِکرِمه روایت شده است: این آیات دربارهٔ ابوعامرِ راهب، حارث بن سُوَید بن صامت و وَحوَح بن اَسلَت نازل شد، در میان دوازده مردی که از اسلام برگشتند و به قریش پیوستند؛ سپس به خانواده‌های خود نامه نوشتند که: «آیا برای ما راه توبه‌ای هست؟» پس این آیات نازل شد: «إِلاَّ الَّذِينَ تٰابُوا مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ» (مگر کسانی که پس از آن توبه کردند...) [آل‌عمران: ۸۹].

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۸۶ تا ۸۹ با هم

در «مجمع [البیان]»، دربارهٔ سخن خدای متعال: «كَيْفَ يَهْدِي اللّٰهُ قَوْماً...» (چگونه خدا گروهی را هدایت کند...) آمده است: گفته‌اند این آیات دربارهٔ مردی از انصار نازل شد که به او حارث بن سُوَید بن صامت می‌گفتند؛ او مُجَذَّر بن زیاد بَلَوی را با مکر و خیانت به قتل رساند و گریخت و از اسلام مرتد شد و به مکه پیوست. ادامه در متن کامل