تفسیر آیهٔ ۱۹۰ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ» (همانا در آفرینش آسمان‌ها و زمین)؛ گویا مراد از «خلق»، چگونگی پیدایش، آثار و رویدادهای مربوط به آنها از قبیل حرکت، سکون، دگرگونی و تحول است. بنابراین، آفرینش آسمان‌ها و زمین و گردش شب و روز بیشتر نشانه‌های محسوس و ملموس خدا را دربرمی‌گیرد و توضیح آن در سوره بقره گذشت [یادداشت منبع: ۱) تفسیر آیه ۱۶۴ از سوره بقره]. همچنین معنای «اولی‌الألباب» (صاحبان خرد ناب) پیش‌تر گذشت [یادداشت منبع: ۲) در تفسیر آیه هفتم از همین سوره].

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان آیات

تفسیر آیه‌های ۱۹۰ تا ۱۹۹ با هم

این آیات در حکم خلاصه مباحث گذشته در این سوره درباره حال‌وروز مؤمنان، مشرکان و اهل کتاب است؛ بیان این حقیقت که شیوه مؤمنان نیکوکار (ابرار) پیوسته یاد کردن از خدای پاک و منزه، اندیشیدن در نشانه‌های او، پناه بردن به خدا از عذاب دوزخ، و درخواست آمرزش و بهشت است، و اینکه خدا دعایشان را پذیرفته و به‌زودی آنچه را خواسته‌اند به آنان عطا خواهد کرد—این حال‌وهوای کلی آنان است—و در مقابل، وضع کسانی که کفر ورزیده‌اند این است که در بهره‌ای ناچیز از دنیا روزگار می‌گذرانند و سپس بسترشان آتش است، بنابراین جایگاه مؤمنان هرگز با آنان مقایسه نمی‌شود؛ و از میان آنان، حق‌جویان اهل کتاب استثنا شده‌اند، چراکه آنان همراه مؤمنان هستند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۹۰ تا ۱۹۴ با هم

از این آیات روشن می‌شود که آنان باور به خدا، روز رستاخیز و فرستاده شدنِ پیامبران الهی را از راه دقت و اندیشه در نشانه‌های آفرینش به دست آورده‌اند؛ اما جزئیات آنچه را پیامبر آورده است، از طریق ایمان به خودِ پیامبر دریافت کرده‌اند. ادامه در متن کامل

بحث روایتی

تفسیر آیه‌های ۱۹۰ و ۱۹۱ با هم

در کتاب «الدر المنثور»، ابونعیم در «الحلیة» از ابن‌عباس روایت کرده است که گفت: پیامبر خدا (ص) فرمود: «تفكروا في خلق الله و لا تفكروا في الله» (در آفرینش خدا بیندیشید و دربارهٔ [ذات] خدا نیندیشید).

می‌گویم: این معنا با سندهای دیگری نیز از شماری از صحابه، مانند عبدالله بن سلام و ابن‌عمر، از پیامبر (ص) روایت شده است. این روایت از طریق شیعه نیز نقل شده است. مقصود از اندیشیدن دربارهٔ خدا یا اندیشیدن در ذات خدا—بر اساس اختلاف تعابیر روایات—اندیشیدن در کُنه ذات اوست؛ در حالی که خدای متعال می‌فرماید: «وَ لاٰ يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً» (طه: ۱۱۰؛ و به او احاطهٔ علمی ندارند). اما دربارهٔ صفات خدای متعال، قرآن عادلانه‌ترین گواه است بر اینکه او به صفاتش شناخته می‌شود، و در آیات متعددی به شناخت او از طریق صفاتش فراخوانده است.

و در همان کتاب، ابوالشیخ در «العظمة» از ابوهریره روایت کرده است که گفت: پیامبر خدا (ص) فرمود:

«فكرة ساعة خير من عبادة ستين سنة» (یک ساعت اندیشیدن، از شصت سال عبادت بهتر است).

می‌گویم: در برخی روایات «من عبادة ليلة» (از عبادت یک شب) و در برخی دیگر «من عبادة سنة» (از عبادت یک سال) آمده است، و این مضمون از طریق شیعه نیز روایت شده است.