تفسیر آیهٔ ۴۷ سورهٔ قصص

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَوْ لاٰ أَنْ تُصِيبَهُمْ مُصِيبَهٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَيَقُولُوا رَبَّنٰا » (و اگر نبود که به سبب دستاورد پیشین خود مصیبتی به آنان برسد و بگویند پروردگارا...). به دلیل بخش پایانی آیه، مراد از آنچه دست‌هایشان پیش فرستاده است («بِمٰا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ»)، گناهانی است که از راه عقیده و عمل مرتکب شده‌اند. مصیبتی نیز که به آنان می‌رسد اعم از گرفتاریِ دنیا و آخرت است؛ زیرا رویگردانی از حق بر اثر کفر و فسق، همان‌گونه که کیفر الهی را در آخرت در پی دارد، در دنیا نیز به دنبال خواهد داشت. بخشی از سخن در این باره پیش‌تر ذیل آیهٔ «وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُريٰ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنٰا عَلَيْهِمْ بَرَكٰاتٍ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ» (اعراف: ۹۶) و جاهای دیگر گذشت.

و عبارت « فَيَقُولُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ » (تا بگویند: پروردگارا! چرا [پیامبری] به سویمان نفرستادی؟) نتیجه و فرع بر بخش پیشین آیه بر فرضِ نفرستادن پیامبر است. جواب «لَوْلَا» به دلیل روشن بودنش حذف شده و در تقدیر چنین است: «لَمَا أَرْسَلْنَا رَسُولاً» (پیامبری نمی‌فرستادیم).

حاصل معنا این است: اگر چنین نبود که در صورت نفرستادن پیامبر و گرفتار کردنشان به عذاب به سبب کفر و نافرمانی‌هایی که از پیش فرستاده‌اند، بر ما حجتی داشته باشند، هرگز به سویشان پیامبری نمی‌فرستادیم؛ ولی آنان [در صورت نبود پیامبر] می‌گویند: پروردگارا! چرا پیامبری به سوی ما نفرستادی تا از آیاتت که او بر ما تلاوت می‌کند پیروی کنیم و از مؤمنان باشیم؟