تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و عبارت « إِنِّي أَخٰافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ » یعنی می‌ترسم قوم فرعون مرا به دروغ‌گویی متهم کنند؛ و سخن الهی:

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۲ و ۱۳ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ رَبِّ إِنِّي أَخٰافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ » تا «فَأَرْسِلْ إِلىٰ هٰارُونَ» (گفت: پروردگارا، من می‌ترسم که مرا تکذیب کنند... پس به سوی هارون پیام بفرست). صاحب مجمع‌البیان گفته است: «خوف، ناآرامیِ جان به سبب پیش‌بینیِ زیان است و ضد آن امن است که آرامش درون در پی دستیابیِ خالص به سود است»؛ پایان سخن او. و کاربرد بیشتر «خوف» در جایی است که احساس خطر به پرهیز و پیشگیریِ عملی بینجامد، هرچند جان دچار اضطراب نشود؛ و «خشیت» برای اثرپذیریِ جان از پیش‌بینیِ بدی است به‌گونه‌ای که مایهٔ اضطراب و نگرانی شود. از همین رو، خداوند خشیت از غیر خود را از پیامبرانش نفی کرده و گاهی خوف را برایشان اثبات نموده است؛ پس فرمود: «وَ لاٰ يَخْشَوْنَ أَحَداً إِلاَّ اللّٰهَ» (و از هیچ‌کس جز خدا نمی‌ترسند؛ احزاب: ۳۹)، و فرمود: «وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيٰانَهً» (و اگر از گروهی بیم خیانت داشتی؛ انفال: ۵۸).

« أَخٰافُ » (می‌ترسم). بنابراین، اموری که موسی بدان‌ها استناد جست سه چیز است: ترس از تکذیب، تنگیِ سینه و روان‌نبودنِ زبان. و در قرائت یعقوب و دیگران، «یضیقَ» و «ینطلقَ» با اعرابِ نصب و عطف بر « يُكَذِّبُونِ » خوانده شده که با مقتضای معنا سازگارتر است؛ بر پایهٔ این قرائت، علت تنها یک چیز است و آن ترس از تکذیبی است که تنگیِ سینه و گرفتگیِ زبان از پیِ آن می‌آید؛ و این با آیهٔ سورهٔ قصص که خواهد آمد و در آن تنها یک علت یعنی ترس از تکذیب یاد شده، همخوانی دارد.

پس این جمله یعنی « فَأَرْسِلْ إِليٰ هٰارُونَ » متفرع بر فرمودهٔ اوست که: « إِنِّي أَخٰافُ » (من می‌ترسم...)؛ و یادکردِ ترس از تکذیب همراه با تنگیِ سینه و گرفتگیِ زبان، زمینه‌سازی و مقدمه‌ای برای بیان آن و درخواستِ بخشیدنِ موهبتِ رسالت به هارون بوده است.

تفسیر آیه‌های ۱۲ تا ۱۴ با هم

و اینکه موسی به این امور استناد جست و برای برادرش درخواست رسالت کرد، برای این بود که هارون در کارش شریک باشد و در تبلیغ یاری‌اش کند و او را تصدیق نماید، نه برای فرار از تحمل بارهای سنگین رسالت و درخواست معافیت از آن. صاحب تفسیر روح‌المعانی گفته است: «از دلایل اینکه معنا همین است و عذرتراشی نبوده، این است که عبارت « فَأَرْسِلْ » میان موارد نخست و مورد چهارم یعنی « وَ لَهُمْ عَلَيَّ ذَنْبٌ » آمده است؛ این جای‌گیری نشان می‌دهد که به موارد پیشین پیوند دارد، و اگر عذرتراشی بود در پایان سخن می‌آمد»؛ پایان سخن او.