تفسیر آیهٔ ۱۱۱ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالُوا أَ نُؤْمِنُ لَكَ وَ اتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ » (گفتند: آیا به تو ایمان بیاوریم، در حالی که فرومایگان از تو پیروی کرده‌اند؟). «الأرذلون» جمع سالم «أرذل» است، و أرذل اسم تفضیل (صفت برتر) از رذالت است؛ و رذالت یعنی پستی و فرومایگی. مقصودشان از این‌که پیروان او فرومایه‌اند، این بود که آنان کارهایی پست و پیشه‌هایی کم‌ارزش دارند؛ و از همین رو نوح (ع) با کلامی مانند این فرموده پاسخشان را داد:

ظاهر امر آن است که آنان شرافت و کرامت را در دارایی‌ها و فراوانیِ فرزندان و پیروان می‌دیدند، چنان‌که از دعای نوح (ع) برمی‌آید، آن‌جا که می‌گوید: «رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَ اتَّبَعُوا مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مٰالُهُ وَ وَلَدُهُ إِلاّٰ خَسٰاراً» (پروردگارا، آنان مرا نافرمانی کردند و از کسی پیروی نمودند که مال و فرزندش جز بر زیانش نیفزود؛ نوح: ۲۱). پس مقصودشان از فرومایگان کسانی از بردگان، نیازمندان و صاحبان پیشه‌های فرودست بود که اشراف و نازپروردگان، آنان را پست می‌شمردند و از همنشینی با ایشان دوری می‌گزیدند.

بحث روایی

در ذیل سخن خدای متعال: « وَ اتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ » (و فرومایگان از تو پیروی کردند) [امام] فرمود: «الفقراء» (مراد، تهیدستان و بینوایان هستند).