تفسیر آیهٔ ۱۰۲ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَلَوْ أَنَّ لَنٰا كَرَّهً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » (پس کاش برای ما بازگشتی [به دنیا] بود تا از مؤمنان می‌شدیم). این آیه نشان‌دهندهٔ آرزوی آنان برای بازگشت به دنیاست تا در شمار مؤمنان درآیند و به آن سعادتی دست یابند که مؤمنان بدان رسیده‌اند.

بحث روایی

و در تفسیر قمی دربارهٔ آیهٔ « فَلَوْ أَنَّ لَنٰا كَرَّهً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » (کاش برای ما بازگشتی [به دنیا] بود تا از مؤمنان می‌شدیم) آمده است: فرمود: یعنی «از هدایت‌یافتگان باشیم». و فرمود: زیرا با اقرار [و دیدن حقایق در قیامت]، ایمان بر آنان لازم و قطعی شده است.

می‌گویم: مقصود ایشان این است که دوزخیان در آن روز ایمانی از سرِ یقین می‌آورند، ولی می‌بینند که ایمان در آن روز سودی به حالشان ندارد، بلکه ایمانِ سودبخش همان ایمان در دنیاست؛ ازاین‌رو آرزو می‌کنند به دنیا بازگردند تا ایمانی که دارند، از جنس ایمان هدایت‌یافتگان باشد؛ یعنی همان مؤمنان راستین که در قیامت به سبب ایمانشان راه یافته‌اند. این معنایی لطیف است و خدای متعال نیز در این سخن به آن اشاره می‌فرماید: «وَ لَوْ تَريٰ إِذِ الْمُجْرِمُونَ نٰاكِسُوا رُؤُسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ رَبَّنٰا أَبْصَرْنٰا وَ سَمِعْنٰا فَارْجِعْنٰا نَعْمَلْ صٰالِحاً إِنّٰا مُوقِنُونَ» (سجده: ۱۲؛ و اگر ببینی هنگامی را که مجرمان در پیشگاه پروردگارشان سرهایشان را به زیر افکنده‌اند [و می‌گویند:] پروردگارا، دیدیم و شنیدیم، پس ما را بازگردان تا کاری شایسته کنیم؛ بی‌گمان ما اهل یقین شده‌ایم). در این آیه نگفتند ما را بازگردان تا ایمان بیاوریم و عمل صالح کنیم، بلکه گفتند ما را بازگردان تا عمل صالح انجام دهیم؛ پس این نکته را دریاب.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۰۰ تا ۱۰۲ با هم

و با سند از حُمران بن اَعیَن روایت شده است که امام صادق (ع) فرمود: به خدا سوگند که سه‌بار برای شیعیانمان شفاعت خواهیم کرد، تا آنجا که مردم [یا دیگران] می‌گویند: « فَمٰا لَنٰا مِنْ شٰافِعِينَ وَ لاٰ صَدِيقٍ حَمِيمٍ » (پس برای ما نه شفاعت‌کنندگانی هست و نه دوستی صمیمی) تا این سخن که: «فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ» (تا از مؤمنان باشیم). و در روایتی دیگر آمده است: تا آنجا که دشمن ما این سخن را می‌گوید.