تفسیر آیهٔ ۹ سورهٔ فرقان

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اُنْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلاً » (بنگر چگونه برایت مَثَل‌ها زدند و گمراه شدند، پس نمی‌توانند راهی [به سوی حق] بیابند). «أمثال» به معنای همانندها و شبیه‌سازی‌هاست؛ و چه بسا گفته شده که «مَثَل» در اینجا به معنای «وصف» است، همانند این سخن خدای متعال: «مَثَلُ الْجَنَّهِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهٰا أَنْهٰارٌ مِنْ مٰاءٍ غَيْرِ آسِنٍ» (وصف بهشتی که به پرهیزگاران وعده داده شده این است که در آن نهرهایی از آبِ زلال و دگرگون‌ناپذیر روان است؛ سورهٔ محمد: ۱۵). حاصل معنا این است: بنگر که چگونه تو را وصف کردند و دربارهٔ تو چنان به بیراهه رفتند که دیگر امیدی به هدایتشان به سوی حق نیست؛ مانند این سخنشان که او غذا می‌خورد و در بازارها راه می‌رود، پس شایستهٔ رسالت نیست؛ زیرا پیامبر باید شخصیتی غیبی باشد که هیچ تعلقی به ماده ندارد، یا دست‌کم در به دست آوردن روزی به اسباب عادی نیازمند نیست؛ و مانند این سخنشان که:

او مردی افسون‌شده است.

و سخن خدای متعال که: « فَضَلُّوا فَلاٰ يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلاً » (پس گمراه شدند و نمی‌توانند راهی بیابند)؛ یعنی بر این مَثَل‌ها و اوصافی که برایت زدند این نتیجه مترتب شد که چنان گمراه گشتند که دیگر نمی‌توانند به راه حق درآیند و امیدی به هدایتشان نمی‌رود. زیرا کسی که راه را گم می‌کند، چه بسا با انحرافی اندک بیراهه می‌رود که امید است دوباره به راه اصلی بازگردد، و چه بسا به راه پشت می‌کند، به‌گونه‌ای که هرچه در مسیرش پیش‌تر می‌رود، بر دوری‌اش از راه افزوده می‌شود؛ و کسی که کتاب خدا را افسانه نامیده، پیامبرش را سحرشده خوانده و پیوسته بر بهانه‌جویی، لجاجت و تمسخرِ حق می‌افزاید، چگونه ممکن است در چنین وضع و حالی به هدایتش امید بست؟